Rijpen voor topbaan in De Kuip

Lang was hij assistent bij Feyenoord, maar als hoofdtrainer heeft Mario Been (42) meteen succes bij Excelsior. Hoe de Pietje Bell van weleer een veeleisende oefenmeester is geworden.

Er gloorden deze week twee kampioenschappen voor Mario Been. Als trainer van Excelsior veroverde hij gisteravond na de 1-0 zege op Stormvogels Telstar officieus de titel van de eerste divisie. Zelfs op doelsaldo is zijn team eigenlijk al niet meer in te halen. En morgen kan de Rotterdammer in hart en nieren kampioen worden met Feyenoord 5 in de 35+ competitie. Elke zondagochtend trapt Been zelf nog een balletje met oud-spelers als Gaston Taument, Igor Korneev, Henk Fräser en Ton Pattinama. 'Lekker kletsen in de kleedkamer. Na de wedstrijd wat drinken en dan naar De Kuip voor het eerste van Feyenoord. Dan heb ik een geweldige dag gehad', vertelt Been glunderend.

De belhamel van weleer treedt toe tot de elite van het Nederlandse trainerskorps. Volgend seizoen heeft hij de technische leiding bij NEC. De weg naar het hoofdtrainerschap is lang geweest. Bij Excelsior was hij van 1995 tot 1999 al eens in dienst. Omdat het financieel niet zoveel opleverde had hij drie teams onder zijn hoede: de amateurs, de A1-junioren en het tweede elftal. Tevens was hij nog assistent van Adrie Koster bij het A-team van Excelsior. 'Ik stond soms van tien uur 's ochtends tot half tien 's avonds op het trainingsveld. Ik wist het zo te manoeuvreren dat het allemaal net ging. Toen heb ik plannen geleerd.'

In 1999 haalde Leo Beenhakker Been naar De Kuip om hem te assisteren bij Feyenoord. 'Ik ben Beenhakker altijd op mijn pad tegengekomen. Hij was mijn trainer in de jeugd van Feyenoord. Beenhakker heeft enorm veel charisma en is verbaal erg goed. Aangezien hij qua leeftijd toch haast klaar was toen hij terugkeerde bij Feyenoord, liet hij de assistenten de trainingen invullen. Dat waren John Metgod en ik.'

Onder Bert van Marwijk maakte Been het tegenovergestelde mee. 'Hij was juist aan de top een beginnende trainer. Bert bereidde alles tot in de details voor. Hij was heel consequent. Altijd dezelfde tactiek, raakte daardoor nooit in de war.'

Ondanks een jarenlang dienstverband volgde er geen promotie voor Been bij Feyenoord. Integendeel, toen Ruud Gullit kwam verdween hij uit de trainersstaf van het eerste elftal. Nog steeds is Been daarover teleurgesteld. 'Voordat John Metgod en ik een gesprek met Ruud voerden, had ik al uit betrouwbare bron vernomen dat hij met Zeljko Petrovic wilde gaan werken. Bij een gala waren ze met elkaar in gesprek geraakt en het klikte. Dat zat me niet lekker. Met Ruud heb ik in de periode '83-'85 nog samen gevoetbald. We konden het goed met elkaar vinden, we kwamen bij elkaar over de vloer. Hij was zelfs getuige op mijn huwelijk. Ik zei verbouwereerd: 'Ik hoor dat je met iedereen in gesprek bent, waarom praat je niet eerst met mij?' Ik was boos. Ik deelde hem mee dat ik geen tweede keus wilde zijn en zou stoppen als assistent. Ik heb toen een seizoen alleen Jong Feyenoord gedaan. Op een golfdag ben ik Ruud nog eens tegengekomen. 'Joh, dat was niet goed wat je toen deed', meende hij. 'Als je me de tijd had gegeven zou ik nog wel een plek voor je hebben gevonden'. Maar zo zit ik nu eenmaal in elkaar. Achteraf moet ik Gullit misschien dankbaar zijn. Door hem ben ik als trainer op eigen benen gaan staan.'

Dat pakte dit seizoen bij Excelsior meteen goed uit. De satellietclub van Feyenoord eindigde in de voetbaljaargang 2004-2005 onder Metgod op een twaalfde plek in de eerste divisie, maar heeft nu als koploper een flinke voorsprong op de concurrentie.

'Het team kent geen vedetten', vertelt Been als naar zijn geheim wordt gevraagd. 'Het collectief is onze belangrijkste kracht. Een paar spelers met individuele kwaliteiten, zoals Brett Holman, Marinus Dijkhuizen, Luigi Bruins en Andwelé Slory, maken het verschil. Er was weinig zelfvertrouwen toen ik kwam. Ik heb wat geschoven met spelers zodat ze op plekken voetballen waar ze volgens mij beter tot hun recht komen. We hebben de hele competitie in dezelfde samenstelling kunnen spelen. Er waren weinig schorsingen, dat wijst op een goede teamdiscipline.'

Been kan niet ontkennen dat de hulp van Feyenoord belangrijk is geweest. 'Spelers als Civard Sprockel, Wouter Artz, Holman, en keeper Ronald Graafland hebben een verleden in De Kuip. Zonder de steun van Feyenoord zou Excelsior niet over ze kunnen beschikken. Ook in de eredivisie is die steun onontbeerlijk want we zullen ons zeker moeten versterken. Spelers die nu zijn uitgeleend aan NAC, RKC of ADO Den Haag zouden naar Excelsior moeten komen. Daar zijn deze week gesprekken over gevoerd. Directeur Chris Woerts heeft gezegd dat Feyenoord en Excelsior zeker met elkaar doorgaan. Als ze dan ook nog even contractueel opnemen dat Feyenoord zes punten krijgt van Excelsior'

Been maakt natuurlijk een grapje. En verwijst elke serieuze suggestie in die richting onmiddellijk naar het rijk der fabelen. 'Ben je gek, iedereen wil toch winnen?'

Hij werkt volgens het principe van PIT: plezier, instelling, team. Zijn aanpak is vaak gelardeerd met Rotterdamse humor. 'Ik heb in de teambespreking voor de wedstrijd tegen Telstar de spelers erop gewezen dat ze nu afscheid kunnen nemen van al die verschrikkelijke stadions in de eerste divisie. En ze de mooie accommodatie van De Goffert van NEC in het vooruitzicht gesteld. Met alle respect, Sportpark Schoonenberg van Telstar is geen stadion om vrolijk van te worden. Er blijft ook ruimte voor humor van de spelers. Een keer werd een tafelvoetbalspel tegen de deur van m'n kantoor geschoven met twintig stoelen erop. Met hulp van buitenaf ben ik toen bevrijd.'

Het doet denken aan de spelersloopbaan van Mario Been. Hij stond bekend als Pietje Bell, die het voetbalvak niet al te serieus nam. Toch had hij een speciale band met Johan Cruijff, die Feyenoord als speler in 1984 kampioen maakte, en Willem van Hanegem. 'De Kromme' stopte in '83. 'Cruijff dacht altijd een paar zetten vooruit, wist precies wat er gebeurde als hij de bal verloor. Van hem heb ik geleerd dat je simpel over voetbal moet denken. Maar wel de bal op de goede voet passen en met de juiste snelheid. Een keer moesten we op een spiegelglad veld spelen met veel plassen. We zochten de langste pinnen uit voor onze voetbalschoenen. Johan niet. 'Ga je nou op die korte noppies spelen', vroeg ik verbaasd. 'Ik weet dat het glad is, dus ik glijd niet uit', zei Cruijff. En hij dartelde even later over de plassen of ze er niet lagen.

'Met zijn vrouw Danny had ik ook goed contact. Ze vond het jammer dat ik nooit speelde. Want Johan stond immers op mijn positie. Soms liet hij zich met opzet wisselen zodat ik ook wat speelminuten kreeg. Op een dag werd ik uitgenodigd bij de familie Cruijff thuis, op de Uitweg in Vinkeveen. Ik heb daar tot 's avonds laat gezeten en ik mocht geloof ik twee vragen stellen. Voor de rest was Johan aan het woord.

'Willem van Hanegem nam mij overal mee naar toe. Ik sliep ook bij hem thuis. Hij wilde mij keihard maken. Soms ging ik dan huilend naar huis. Als ik dacht dat ik goed had getraind, zei Willem: 'Maar dat en dat was slecht'. Ik vroeg hem een keer waarom hij nooit eens aardig tegen me deed. Toen antwoordde Willem: 'Je moet je pas zorgen maken als ik niet meer tegen je praat'. De volgende dag nam hij me dan weer mee naar Adidas. Daar mocht hij kennelijk uitzoeken wat hij wilde en kreeg ik ook een doos met spullen.'

De eenmalige international erkent dat hij nooit het maximale uit zijn loopbaan heeft gehaald. 'Van Hanegem vindt het ook belachelijk dat ik slechts één keer in Oranje heb gespeeld. Maar ik was een eigenwijze flikker. Als ik één goede pass had gegeven, had ik voor mijn idee een wereldwedstrijd gespeeld. M'n vriendjes in mijn omgeving versterkten die gedachte nog eens. Nu ben ik als coach juist niet snel tevreden over mezelf en mijn spelers. De trainer Been zou heel wat keren ruzie hebben gehad met de speler Been. Het zal wel met leeftijd te maken hebben.'

Ooit hoopt hij nog eens terug te keren naar Feyenoord, als hoofdtrainer. 'Dat is toch de club waar ik echt van houd. Dat hoef ik je niet uit te leggen. Hier heb ik vanaf m'n zesde gevoetbald. Je wordt geen Feyenoorder, dat ben je. Dat zit in je bloed, dat wordt met de paplepel ingegoten. Mijn vader was vroeger mijn zaakwaarnemer. Dat heeft me heel wat geld gekost. Want als ze me bij wijze van spreken twee gevulde koeken aanboden, zei mijn vader: 'Snel tekenen!' Je was een jongen van zijn club; daar kon hij trots op zijn.'

Volgend seizoen keert Been voorlopig Rotterdam de rug toe. In het oosten des lands gaat hij bij NEC ('je mag geen NEK zeggen') aan de slag. 'Ze wilden me in de winterstop al halen, maar ik voelde er niets voor Excelsior halverwege het seizoen in de steek te laten. Ik zal al mijn ziel en zaligheid stoppen in NEC. Er zullen wat spelers vertrekken. Tininho gaat weg, Björn van der Doelen stopt, Rob Wielaert stapt over naar NAC. En wat er met doelman Gábor Babos gebeurt is onzeker, hij wordt nu gehuurd van Feyenoord. Er is genoeg geld om in nieuwe spelers te investeren.'

Alvorens hij in dienst treedt bij NEC zal Been op het WK ook nog hand- en spandiensten verlenen aan Leo Beenhakker, de bondscoach van Trinidad & Tobago. 'Ik ga de tegenstanders in de poule analyseren (Zweden, Engeland en Paraguay, red.) en in de voorbereiding ook veldtrainingen verzorgen. Op 18 mei gaan we in Oostenrijk in trainingskamp. Ik zie deze kans als een verrijking van mijn trainersloopbaan.'

Met een schuin oog zal Been op het toernooi in Duitsland de verrichtingen van het Nederlands elftal volgen. Hij heeft een opmerkelijke opvatting over de kansen van Oranje. 'Ik denk dat het Nederlands elftal alleen ver kan komen als Jaap Stam, Edgar Davids en Clarence Seedorf terugkeren in de selectie. Die jongens bewijzen wekelijks dat ze op het hoogste niveau kunnen presteren. Is Seedorf te dominant in de spelersgroep? Je bent ervoor als coach om daar wat aan te doen. Ik vind overigens wel dat Marco van Basten geweldig werk verricht. Misschien kan het ook met de huidige selectie. De wonderen zijn de wereld nog niet uit. Wie had immers getipt dat Excelsior kampioen van de eerste divisie zou worden?'