Rechtertje spelen

Volgens een groep burgers onder leiding van Maurice de Hond is de Deventer moordzaak de zoveelste gerechtelijke dwaling. Justitie zou de verkeerde hebben veroordeeld, een fiscaal jurist die al bijna vijf jaar vastzit. De amateurspeurders weten wie het wel heeft gedaan. 'Hij leek ons een grotere verdachte dan de man die vastzit.'

Schriftkundigen Wanda (l) en Ed Waisvisz in Almere 22-03-2006, ALMERE. ED EN WANDA WAISVISZ. FOTO BAS CZERWINSKI Czerwinksi, Bas

In de zomer van 2005 loopt Henk Vonk vast. Al twee jaar probeert de gepensioneerde leraar maatschappijleer aandacht te vragen voor de fiscaal jurist Ernest Louwes, die volgens hem onschuldig vastzit wegens moord. Hij las het boek De Deventer Moordzaak van HP De Tijd-journalist Stan de Jong, hij las de verslagen van de rechtszittingen, hij schreef brieven aan de koningin en hij correspondeerde met Louwes, die is opgegroeid in dezelfde Amsterdamse wijk als zijn vrouw. 'Ik heb van meet af aan gedacht: wat een waanzin om zo iemand van zo'n misdaad te betichten.' Louwes, de executeur-testamentair van de in 1999 vermoorde rijke weduwe Wittenberg, heeft de moord altijd ontkend.

Dan, 'als een deus ex machina', belt opiniepeiler Maurice de Hond op met een verzoek om informatie. Ook hij heeft zich op de zaak gestort, zij het pas sinds kort. Maar het resultaat is verbluffend. Binnen een paar maanden, in januari dit jaar, heeft hij een gesprek afgedwongen met voorzitter Harm Brouwer van het College van Procureurs-Generaal, de hoogste man van het openbaar ministerie. Het gaat over het bewijs dat is verzameld tegen een ándere man, volgens De Hond 'voor 100 procent zeker' de echte dader. Kort daarna maakt het College bekend dat het openbaar ministerie een oriënterend vooronderzoek instelt naar de reeds afgesloten zaak, een zeer ongebruikelijke stap. Het OM honoreerde ook het verzoek van advocaat G.J. Knoops een second opinion te betalen over het DNA-bewijs tegen Louwes, een onderzoek dat wordt uitgevoerd door de Forensic Science Service in Birmingham.

Opeens staat de zaak weer volop in de aandacht. Kranten en tijdschriften schrijven erover. Talpa zendt een documentaire van anderhalf uur uit. 'Het is De Hond gelukt politiek en media wakker te schudden', zegt Henk Vonk. De uitslagen van de twee onderzoeken, die zouden kunnen leiden tot heropening van de zaak, worden binnenkort verwacht.

Dat Maurice de Hond in zijn campagne voor Ernest Louwes een andere burger van moord beschuldigt - deze Michael de J. stond zelfs korte tijd met naam en toenaam op een website - gaat veel mensen te ver. Ook Ernest Louwes zelf moest er in het begin niets van hebben, vertelt zijn vriend Rob Kuiper. 'Hij vond dat Maurice de Hond hetzelfde deed als het OM bij hem heeft gedaan.' Maurice de Hond vindt dat hij goede redenen heeft. 'Iedereen heeft zich voortdurend aan de formele rechtsgang geconformeerd. Dát heeft niets geholpen.' Louwes' advocaat Knoops: 'lk kan me zijn beweegredenen voorstellen. Het belang dat een in zijn ogen onschuldige vrijkomt, acht hij groter dan het belang van de privacybescherming van een ander.'

Knoops zegt ook dat een advocaat niet makkelijk had bereikt dat het College van Procureurs-Generaal zich weer over een afgesloten strafzaak zou buigen. 'Alle waardering voor het College dat men de durf heeft gehad deze beslissing te nemen. Maar het blijft heel moeilijk uit te leggen waarom dit niet kan via de juridische weg. Het zou niet zo mogen zijn dat burgers het initiatief overnemen.'

Norse man

Via Maurice de Hond ontdekte Henk Vonk dat hij bepaald niet de enige burger was die zich inspande voor Ernest Louwes. 'Ik ben achter een soort netwerk gekomen.' Zo'n twintig mensen zijn al vier, vijf jaar intensief met de zaak bezig. Het zijn vooral mannen van middelbare leeftijd, enerzijds half-professionele speurders met een verleden bij de politie, anderzijds pure amateurs, zoals een informaticus en een landbouweconoom. Ze hebben hoofdzakelijk e-mailcontact. Niemand krijgt betaald, een enkeling steekt er geld in. De meesten kenden Ernest Louwes niet persoonlijk voor hij in het nieuws kwam, maar onderhouden nu enig contact met hem. Ze noemen hem 'niet zo sympathiek', 'een wat norse man'. Maar ze geloven heilig in zijn onschuld. En allemaal zeggen ze dat ze Maurice de Hond 'voeden met informatie'.

Het werk van deze groep leek in 2003 te worden beloond. De Hoge Raad bepaalde dat de Deventer moordzaak moest worden heropend omdat het mes dat Louwes volgens de politie had gebruikt, niet het moordwapen kon zijn. Uit nieuw onderzoek was gebleken dat er geen DNA van Louwes of de weduwe op zat, en wel van een onbekende ander.

Maar tijdens de herziening van de zaak maakte justitie bekend dat Louwes' DNA inmiddels wél was gevonden op de blouse van het slachtoffer. Het hof van Den Bosch handhaafde het vonnis van twaalf jaar cel. Louwes verzette zich hevig toen de parketwachters hem wilden meenemen, een scène die op het journaal kwam en vele malen werd herhaald.

In februari 2005 noemde Maurice de Hond Louwes in een interview met Intermediair 'een Nederlander met wie hij medelijden had'. Na dat interview ontving hij uit de groep rond Louwes een eerste e-mail over de zaak. De Hond hield contact.

En toen verscheen in september het rapport van de commissie-Posthumus over de Schiedammer parkmoord. Door een opeenvolging van blunders van politie en justitie had een onschuldige vier jaar vastgezeten. Maurice de Hond rook een kans. 'Ik heb gezegd: nú is het moment. Jullie moeten een website maken. Daar heb ik ze bij geholpen. En jullie moeten een woordvoerder hebben. Niemand wilde dat doen en toen heb ik het maar gedaan.'

Het omslagpunt van de Schiedammer parkmoord was de bekentenis van de echte dader. En wat was het mooie: ook in het strafdossier van de Deventer moordzaak sprong een mogelijke andere dader in het oog. In januari dit jaar ging Maurice de Hond langs bij het echtpaar Waisvisz, de spil van de groep rond Louwes. 'Ik heb gezien wat zij over hem hadden verzameld. En toen dacht ik: Ja, die Michael is het gewoon.'

Moedergebonden

Het echtpaar Ed en Wanda Waisvisz (68 en 69 jaar) heeft een 'Algemeen Schriftkundig Bureau' aan huis in Almere-Buiten. Sinds 25 jaar doen ze onderzoek naar handschriften voor politie, justitie en de advocatuur. Op 19 oktober 1999, een kleine maand na de moord, zien ze een uitzending van Opsporing verzocht over de Deventer moordzaak. Daarin is sprake van een verdacht briefje dat is gevonden in de tuin van de vermoorde weduwe. Het echtpaar biedt 'belangeloos' zijn diensten aan en ontvangt van de politie een kopie. Op 1 november sturen ze een profiel van de briefschrijver terug. Volgens het echtpaar is deze onder meer 'zeer introvert' en 'moedergebonden' en is het 'hem niet duidelijk of hij nu wel of niet een homofiele aanleg heeft'.

Justitie legt deze bevindingen terzijde. Inmiddels is Ernest Louwes gearresteerd. Voor het echtpaar Waisvisz staat vast dat hij niet de dader kan zijn; hij past niet in hun daderprofiel. Als hij toch wordt veroordeeld, bieden ze Louwes hun diensten aan. In de gevangenis schrijft hij een machtiging: het echtpaar mag alles doen om zijn zaak op te lossen, ook deskundigen aantrekken op basis van no cure no pay .

Via fax en telefoon verzamelt het echtpaar informatie. Dan al richten ze zich nadrukkelijk op Michael de J., die de politie ook korte tijd had verdacht. Uit het strafdossier weten ze dat hij een bekende van de weduwe was en een oud-patiënt van haar overleden man, een psychiater. Een voormalige vriendin van hem had de politie verteld dat hij labiel was, regelmatig veel bier dronk, wel eens voorwerpen van de weduwe stal en messen verzamelde.

Michael de J. zelf had getuigd dat hij de zaterdag na de moord in Arnhem een 'magneetstrip' voor Globalmessen had gekocht. Wanda Waisvisz vroeg iemand een folder van Globalmessen en deed een belangrijke ontdekking. Het lemmet van een van die messen bleek precies te passen op een bloedafdruk van het moordwapen op de blouse van de weduwe. Ze ging na waar in Arnhem deze messen werden verkocht. Op een gefaxte foto herkende een vrouw Michael als vaste klant in haar zaak. Uit haar administratie bleek verder dat op de bewuste zaterdag geen magneetstrip was verkocht, maar wel een Globalmes. Het echtpaar concludeerde dat Michael de J. een nieuw mes had gekocht om zijn verzameling aan te vullen - waaruit immers het moordwapen was verdwenen.

Op haar typemachine zet Wanda Waisvisz alle resultaten op papier. Op 15 november 2001 ligt er een rapport van zo'n 120 pagina's waarin het echtpaar erop wijst dat Michael de J. ook geen sluitend alibi heeft en wél past in het door hen opgestelde profiel. Uit het rapport: 'Zijn eigen moeder heeft hem verstoten (het ergste dat een kind kan overkomen) en in het slachtoffer mw. J. Wittenberg zag hij een pseudo-moeder.'

Om sterker te staan tegenover justitie schakelt het echtpaar nog allerlei deskundigen in voor aanvullend onderzoek. Sommige van hen behoren nog altijd tot de harde kern van de groep rond Louwes. Zo is daar John Visser (46), een voormalige straatagent uit Amsterdam die later in Almere voor zichzelf begon met winkels in verlichting. Het echtpaar Waisvisz was zijn klant. Op hun verzoek verdiept hij zich in de zaak. Samen met een andere oud-rechercheur en met telecomdeskundige Jim Heinen (52), die het echtpaar Waisvisz al langer kende, gaat hij aan het werk om gegevens uit het rapport te verifiëren. 'Michael de J. leek ons een grotere verdachte dan de man die vastzat.'

Het team spoorde onder meer de ex-vriendin die over hem getuigd had op in Duitsland. Op een Limburgse camping namen ze haar verklaring op. Met het rapport-Waisvisz en de nagekomen verklaringen in de hand, dwong Louwes' advocaat in 2003 af dat de zaak moest worden herzien.

Het echtpaar Waisvisz had Ernest Louwes intussen vele malen in de gevangenis bezocht. Een saaie man, zegt Ed, introvert. En: nog geen leugentje om bestwil. 'Toen er een bloedvlekje van hem was gevonden op de kraag van de weduwe, suggereerden we dat hij haar misschien wel eens troostend op de rug had geklopt. Dan kijkt hij je aan alsof je een onzedelijk voorstel doet.' Of dat hij zei dat de staat hem na zijn vrijlating wel een baantje bij de belastingen zou mogen geven. Dat dan de schadeclaim wat hem betreft niet zo hoog hoeft te zijn. 'Ik zeg: ja, maar wat iedereen voor jou doet, moet wel betaald worden! Wij hebben er ruim 1.500 uur inzitten.' Wanda: 'Als er ooit een schadeclaim komt, moet iedereen daar wat van krijgen.'

Patholoog

Het overgrote deel van de informatie die Maurice de Hond verzamelde (en publiceerde op www.geenonschuldigenvast.nl), inclusief het mogelijke daderschap van Michael de J., komt uit het rapport-Waisvisz uit 2001. Probleem: die informatie is oud. Voor heropening van de rechtszaak is een novum nodig, een nieuw feit waar de rechter zich nog niet over heeft kunnen buigen. Daartoe heeft de groep rond Louwes eind 2005 contact gezocht met twee particuliere rechercheurs, Paalman en De Roy van Zuydewijn, die eervol waren ontslagen bij de politie nadat ze kritiek hadden geuit op het onderzoek naar de vuurwerkramp in Enschede. De Hond: 'Zij hebben Michael en zijn vriendin Meike wekenlang gevolgd en in januari Meike geconfronteerd op haar werk.' Meike zou daarbij spontaan hebben gezegd dat ze had gelogen over het alibi dat ze haar vriend in 1999 gaf. De Hond: 'Daar ben ik mee naar het OM gegaan.'

Sindsdien bedient Maurice de Hond de media regelmatig met 'nieuwe gegevens'. 'Hij is ongedurig', zegt Rob Kuiper, Louwes' vriend. 'Hij wil constant druk op de media, de politiek, het OM.' HP De Tijd publiceerde vorige maand een stuk over een patholoog die had gewerkt op het Nederlands Forensisch Instituut. Wanda Waisvisz zegt dat ze deze patholoog in de zomer van 2005 bij toeval had benaderd, zonder te weten dat hij op het NFI had gewerkt. Ze liet hem de feiten uit het dossier lezen over de opslag en het vervoer van de blouse van de weduwe. Daarop concludeerde de patholoog dat het zeer goed mogelijk was dat het DNA van Louwes door contaminatie - via een broek en een paraplu - op die blouse terechtgekomen was.

Een ander nieuw feit is de conclusie van het echtpaar Waisvisz dat het handschrift op het anonieme briefje in de tuin toebehoort aan Meike, de vriendin van Michael de J. Zij zou dit briefje, en later nog een ander briefje, hebben geschreven om de aandacht af te leiden van haar vriend. Twee bekenden van Meike mailden onlangs aan Maurice de Hond dat ook zij het handschrift herkennen.

Deze week bracht Trouw het nieuws dat op de blouse niet alleen een afdruk van het lemmet te zien zou zijn, maar ook van het heft van het mes dat volgens het echtpaar Waisvisz het moordwapen is.

Het echtpaar Waisvisz heeft grote waardering voor Maurice de Hond ('Ries'). Ed: 'Hij is slim, hij gebruikt zijn hoofd.' Toen Ed suggereerde dat ook nog iemand anders dan Michael de J. in aanmerking kwam voor het daderschap, adviseerde De Hond hem dat te negeren. 'Hij zei: Dat moet je er niet bij halen. Richt je op de hoofdzaak.'

Sensatiezucht

De strategie van Maurice de Hond heeft een splitsing veroorzaakt binnen de groep rond Louwes. De meeste leden vinden het beschuldigen van Michael de J. te rechtvaardigen. 'Daardoor is er eindelijk beweging in de zaak gekomen', zegt Frederik Vossenaar, een landbouwattaché in Tokio die brieven schreef aan de politiek en meebetaalde aan de particuliere speurders en aan de website van De Hond. ('Het is een soort hobby', zegt hij. 'Een hobby kost geld.') De overige kosten heeft De Hond zelf betaald.

Anderen zijn gereserveerder. Oud-politieman John Visser: 'Zeker weten we pas iets als er iemand is aangehouden en heeft bekend.' Weer anderen zijn vierkant tegen. Zoals Jan Frijters, voormalig hoogleraar aan de landbouwuniversiteit Wageningen. In 2002 schreef hij een vernietigend rapport over een geurproef met een hond, op basis waarvan Louwes de eerste keer werd veroordeeld. Frijters heeft 'grote herrie' met Maurice de Hond, vertelt hij. 'Je mag niet voor eigen rechter spelen. Maurice de Hond is in een machtspositie, hij heeft een medium tot zijn beschikking. Vanuit die macht iemand onder schot nemen, dat gaat te ver.'

Frijters heeft ook kritiek op het echtpaar Waisvisz. Sommige van hun beweringen vindt hij onwetenschappelijk. 'Je moet aantonen dat de politie zit te klooien, niet zelf onzin uit gaan kramen.' Anderzijds hebben ze grote verdiensten, zegt hij. 'Ze hebben heel wat aan de oppervlakte gebracht dat veel mensen die beter gekwalificeerd zijn, niet hebben gevonden.'

Volgens Frijters is de groep rond Louwes geen hecht team, maar zijn het 'allemaal losse mensen die zich kwaad maken'. Bij sommigen speelt sensatiezucht een rol, denkt hij. 'Er zijn nu eenmaal mensen die het spannend vinden zich met ernstige misdrijven bezig te houden. Recherchewerk is ook een beetje een cryptogram oplossen.' Inderdaad bevindt zich in de groep een man die een groot fan is van Peter R. de Vries, misdaadverslaggever. Maar juist De Vries heeft zich nooit achter Louwes opgesteld, omdat hij vindt dat er ook feiten zijn die wijzen op zijn schuld.

Kamergeleerde

In de zomer van 2005 nodigde Rob Kuiper een aantal leden van de groep rond Louwes uit bij hem thuis. Kuiper is zo'n twintig jaar met Louwes bevriend. Zijn vrouw Gina leerde Louwes' vrouw Anneke kennen op zwangerschapsgymnastiek. Beide mannen kwamen uit Amsterdam, woonden in Lelystad. De gezinnen gingen een paar keer met elkaar op vakantie: met de caravan naar Spanje. Kuiper bezoekt Louwes regelmatig in de penitentiaire inrichting Lelystad. Louwes belt hem, zegt hij, vier of vijf keer per week.

'Ernest en ik waren nieuwsgierig', vertelt hij. 'Wáárom helpen die mensen. Wáárom zijn ze zo gemotiveerd.' Maar het werd geen broederlijk samenzijn. 'Na een kwartier hadden we al ruzie. Die mensen willen allemaal helpen, maar ze hebben allemaal een ander idee. De ene wil media, de ander niet, de derde wil juridisch doorstampen. En het zijn grote ego's.'

Ook over het echtpaar Waisvisz, dat niet bij de bijeenkomst was, heeft hij gemengde gevoelens. Hij waardeert wat ze doen, maar vindt ze soms drammerig. Zo zijn ze niet helemaal tevreden over Louwes' huidige advocaat, Knoops. (Ed: 'Het is een kamergeleerde.' Wanda: 'Die heel graag op de televisie komt.') Ze hebben geprobeerd Louwes ertoe te brengen terug te gaan naar een eerdere advocaat. Omdat ze daarbij als drukmiddel weigerden 'nieuwe gegevens' af te staan, heeft Louwes toen een paar maanden niet met hen gepraat.

Rob Kuiper trok de conclusie dat de groep rond Louwes niet kan samenwerken. 'Maar dat hoeft ook niet als je iemand hebt die het voortouw neemt. Maurice de Hond ging mailtjes sturen aan iederéén. Hoe zit dit, hoe zit dat. Die heeft zich er als een terriër in vastgebeten.'

En Michael de J.? Hij en zijn vriendin namen een advocaat in de arm en deden aangifte tegen Maurice de Hond wegens smaad. Voor zijn huis in een Overijssels bungalowpark wil De J. alleen zeggen dat hij niet met de pers mag praten. Zijn advocaat Jan Vlug vertelt dat De J. en zijn vriendin tot op heden niet door de politie benaderd zijn. Maandag op pagina 2: Profiel van speurders Paalman en De Roy van Zuydewijn