Randstad-expats

Multinational Shell liet voor zijn scholen in het buitenland een curriculum ontwikkelen. Ook geschikt voor multiculturele scholen in de randstad. Mickelle Haest

Juf Lisette van Houwelingen drukt de play-knop van de cassetterecorder in. De opzwepende tune van James Bond galmt door het lokaal van groep 5/6 van de Rotterdamse Willem Alexanderschool. Lisette van Houwelingen heeft net samen met de kinderen benamingen van verschillende gevoelens op het bord geschreven. Nu is het aan de leerlingen om bij een aantal muziekjes een gevoel te benoemen en er één van de ontdekkingsreizigers aan te koppelen waarover ze de afgelopen weken hebben geleerd. Hamza, een Marokkaans jongetje in Feyenoord- shirt, weet het antwoord. Ik voel spanning net als Willem Barentzs toen er een ijsbeer op hem afkwam.' De juf knikt goedkeurend. De muziek gaat verder, Goodday sunshine van de Beatles vult het klaslokaal.

De Willem Alexanderschool in Rotterdam Alexander Polder is een gekleurde basisschool die werkt met het International Primary Curriculum (IPC). Het nieuwe leerplan is het allereerste internationale curriculum voor primair onderwijs in de Nederlandse taal. Het werd in 2000 in opdracht van Shell International ontwikkeld voor zijn scholen over de gehele wereld. Sinds korte tijd wordt IPC ook op andere scholen dan Shellscholen gebruikt.

Eén van de ontwikkelaars is Graham Reeves van Fieldwork Education in Londen, dat onderwijs ontwikkelt voor internationale bedrijven en non-profit organisaties die om welke reden dan ook 'iets' met onderwijs willen doen. We noemen IPC zelfontdekkend en hersenvriendelijk leren waarbij vaardigheden van belang zijn', legt Reeves uit. Een essentieel onderdeel van het programma vormt de ontwikkeling van een internationaal perspectief. Geregeld wordt van de kinderen gevraagd dat zij kenmerken en aspecten van andere landen bestuderen, en die vergelijken met wat ze van hun eigen land weten.'

Bij IPC krijgen kinderen niet meer van de docent te horen wat ze moeten doen maar gaan ze aan de hand van een probleem zelf op onderzoek uit. De methode is een vorm van thematisch leren die iets weg heeft van wat wij in Nederland 'het nieuwe leren' noemen en wordt gebruikt voor de vakken aardrijkskunde, geschiedenis, natuurkunde, tekenen, handvaardigheid, ict en muziek. Voor rekenen en taal wordt met bestaande, klassikale methodes gewerkt.

miljoenen

Vier jaar lang werkte Fieldwork Education aan het curriculum, sinds september 2004 werken de veertien internationale Shell-scholen ermee. Het nieuwe programma werd in eerste instantie alleen voor deze veertien scholen ontwikkeld. Een miljoeneninvestering die met een duidelijke reden werd gedaan, aldus Judith Preston, bij Shell verantwoordelijk voor onderwijs. Het is belangrijk dat wij de kwaliteit van het onderwijs van onze kinderen kunnen garanderen. Ik zeg onze kinderen, want Shell-kinderen zijn onze kinderen. Wij willen graag gebruik maken van de beste talenten uit de hele wereld voor onze business. Wij moeten die mensen iets bieden. Onze werknemers moeten voor ons in het buitenland kunnen werken zonder bang te hoeven zijn dat hun kinderen daarvan de dupe worden.'

Maar omdat Shell vond dat meer scholen de mogelijkheid moesten krijgen IPC te gebruiken, werden de rechten overgedragen aan Fieldwork en aan hun Nederlandse zusterorganisatie, de Stichting Nederlands Onderwijs in het Buitenland (NOB). Volgens Lianne Dekker, directeur van NOB, is het van belang voor het curriculum dat meerdere scholen het gebruiken, ook buiten Shell. De kwaliteit van het IPC-programma wordt er beter van. Dan neemt het aantal ervaringen van docenten toe en daarmee kan het curriculum aangescherpt worden.'

De Stichting NOB heeft nu de taak om het curriculum - dat anderhalf jaar geleden in het Nederlands is vertaald - in Nederland te promoten. Er is opvallend veel interesse van multiculturele basisscholen.

druk en wild

De Rotterdamse 6Willem Alexanderschool werkt sinds dit schooljaar met IPC. Docente Lisette van Houwelingen: We hebben veel anderstalige kinderen op school en de niveaus verschillen enorm. Tijdens het lesgeven merkte ik dat de ouderwetse methodes waarmee de school werkte niet aansloten bij de kinderen. Het was heel druk in de klas, kinderen waren wild, ze letten niet op en er werd onderling veel gepest.'

Van Houwelingen, die anderhalf jaar geleden nog in het buitenland voor de klas stond, besloot over te stappen op de Shell-methode waarmee ze eerder in Brunei en Nigeria had gewerkt. IPC is een methode die geschreven is voor kinderen uit verschillende landen van verschillende niveaus. Bij Shell had ik kinderen die geen Engels spraken, bijvoorbeeld uit Frankrijk. Lesgeven op een ouderwetse klassikale manier kon daar niet. Omdat het programma met verschillende vaardigheden werkt, is het gemakkelijker diverse niveaus te bedienen. Ik heb nu een kind in de klas dat heel teruggetrokken is en zich slecht kan uiten. Hoe hij net tijdens de muziekoefening zijn gevoelens onder woorden wist te brengen: fantastisch.'

Dat IPC de belangstelling van gekleurde scholen in Nederland wekt, vindt Lianne Dekker niet zo gek. IPC sluit aan bij een internationale dimensie. Kinderen leren nadenken over hun huidige gastland en vergelijken dit met andere landen. Op deze manier nemen ze intensief kennis van andere culturen en leren ze te denken uit meer dan één cultureel perspectief.'

Van Houwelingen: IPC leert bij het thema vervoer bijvoorbeeld niet alleen over typisch Nederlandse vervoermiddelen als de fiets of de tram, maar brengt onder andere ook de Turkse dolmus (minibus) en de Indiase riksja tot leven. Alle thema's worden internationaal behandeld, daardoor sluit de methode feilloos aan bij de verschillende nationaliteiten in het klaslokaal.'

andere expats

Juist het ontbreken van deze aansluiting in de oude methodes deed Shell besluiten een eigen methode te ontwikkelen. De Shell-scholen bestaan al heel lang, maar aan het einde van de jaren negentig merkten we dat de bevolking van de scholen begon te veranderen', legt Preston uit. Vroeger waren er vooral Nederlandse en Britse expats en dus Nederlandse en Britse kinderen op de scholen. Eind jaren negentig werden de expats steeds internationaler en daarmee ook de leerlingen van de Shell-scholen. Daarom vonden we dat er iets moest veranderen.'

Graham Reeves van Fieldwork kreeg de benijdenswaardige taak om een half jaar over de wereld te reizen op zoek naar een bestaand curriculum dat gebruikt kon worden. Maar de bestaande curricula bleken onvoldoende. Het gemis zat volgens Reeves vooral in het feit dat ze onvoldoende aansloten bij nieuwe tendensen binnen het onderwijs en nieuwe wetenschappelijke ideeën over leren. Veel onderzoek is gedaan naar de werking van de hersenen en de manier waarop kinderen leren. We weten nu bijvoorbeeld dat er meervoudige intelligenties bestaan, dat kinderen verschillende manieren van leren hebben. Wij helpen deze verschillende leerstijlen ontwikkelen. We focussen op wat en hoe kinderen leren, meer dan op hoe leerkrachten les geven.'

IPC doet dat door te werken met zogenoemde units, in plaats van vakken. Elke unit heeft een thema dat vanuit verschillende vakken wordt benaderd. Bijvoorbeeld het thema chocolade. We gebruiken het als onderwerp voor natuurkunde, geschiedenis en aardrijkskunde. Leerlingen kunnen daardoor de kennis die ze opdoen gemakkelijker terughalen.'

De kinderen van groep 5/6 van de Willem Alexanderschool vertellen wat volgens hen het grote verschil is met vorig jaar toen er nog 'ouderwets' geleerd werd. Volgens Amy waren er vorig jaar overal boeken voor en moest ze heel veel schrijven. Ik kreeg er kramp van.' Vroeger moest je een verhaal lezen en antwoorden geven', zegt Kevin terwijl hij een vies gezicht trekt. Nu mag ik dingen ontdekken. Die kan ik thuis vertellen. Soms weet mijn moeder niet wat ik wel weet.' Terwijl Kevin tevreden grinnikt, vult Van Houwelingen hem aan. Het is grappig dat de kinderen denken dat ze minder hoeven te doen dan eerst, terwijl ze eigenlijk veel meer doen. Als het leren leuk is voel je het minder.'

internationaler

Reeves van Fieldwork Education ziet overeenkomsten maar ook verschillen tussen IPC en 'het nieuwe leren'. IPC heeft duidelijke leerdoelen die het programma met de kinderen wil bereiken. Deze leerdoelen zijn niet vrij te bepalen door de leerlingen en de docenten krijgen specifieke ondersteuning om deze doelen te bereiken. Dit is in tegenstelling met het recente vernieuwingsonderwijs in Nederland', zegt hij.

Preston van de Stichting NOB ziet een andere overlap met Nederlandse onderwijsvernieuwingen. In Nederland wordt binnen het onderwijs steeds meer gefocust op international mindedness - internationaal denken.' Daarmee duidt Preston onder meer op de grote populariteit van tweetalige middelbare scholen in Nederland. De Onderwijsraad is zeer geïnteresseerd', benadrukt Preston. Die ziet het curriculum als een manier om te internationaliseren en is zeer nieuwsgierig naar alle details van IPC. Ik denk dat het belangrijk is niet te wachten met het bijbrengen van international mindedness totdat kinderen op de middelbare school zitten, en blijkbaar steeds meer mensen zijn het daar mee eens. Ook het ministerie ziet dit belang, dat werkt momenteel aan een project om scholen financieel te steunen bij het implementeren van het IPC.'

In Rotterdam sluit Van Houwlingen de les af. Wat hebben jullie deze week geleerd?' De vingers schieten de lucht in. Keurig geven de kinderen één voor één antwoord. Hakan: Ik heb over gevoelens geleerd.' Julisa: Ik heb geleerd dat Columbus Amerika heeft ontdekt.' Eva: Ik heb geleerd dat Neil Armstrong op de maan heeft gelopen.'