Kooien als symbool voor het eilandleven

Met installaties en 'interventies' probeert Curaçaoënaar Tirzo Martha zijn mede-eilandbewoners op een speelse manier kennis te laten maken met moderne kunst. ,,Men gaat hier nonchalant met kunst om.'

Miriam Sluis

Breeduit lachend zit Curaçaoënaar Naro, gouden ketting om de nek en glas whisky in de hand, achter in de laadruimte van een vrachtauto. De kapotte truck staat naar goede Curaçaose gewoonte al jaren onder een boom, overwoekerd door onkruid en bedolven onder afval. Het is zaterdagmiddag, half drie in de Curaçaose achterstandswijk Steenen Koraal. Kunstenaar Tirzo Martha doet een interventie.

Buurtbewoners komen kijken wat er aan de hand is. Vragen of er misschien bekers met ijs voor de whisky nodig zijn. Aan de overkant van de straat klinkt bachata muziek van een woonerf. Martha kijkt aandachtig toe, documenteert zijn werk. Een kwartier later stapt Naro van de truck en is Made in Curaçao with a Dutch Component voorbij.

Martha (40) is een van de weinige serieuze kunstenaars op Curaçao. Hij volgde opleidingen bij de Akademia di Arte Kòrsou op het eiland en aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht. Sindsdien exposeerde hij solo en in groepsverband op de Antilliaanse eilanden en in verschillende Europese en Amerikaanse steden. Het Sandberg Instituut in Amsterdam trok hem vorig jaar aan als gastdocent.

Op Curaçao wordt Martha's werk niet altijd begrepen. Binnen de op het eiland heersende traditionele kaders voor beeldende kunst is nog geen degelijke structuur voor de nieuwe media waar hij gebruik van maakt. Naast interventies maakt hij installaties met video en audio, assemblages en performances. ,,Het gaat heel moeilijk', zegt de kunstenaar. ,,Men is er zich hier niet bewust van hoe belangrijk kunst is. Men gaat er heel nonchalant mee om, en dan wordt het al snel commercieel.'

Toch is het eiland Martha's belangrijkste inspiratiebron. Het liefst werkt hij met mensen uit volksbuurten, zoals Naro. ,,Als ik iets maak met iemand uit de kunstwereld, wordt het vaak nep. Terwijl ik een existentiële analyse van Curaçao wil maken.' In die context past Made in Curaçao with a Dutch Component, onderdeel van een serie interventies getiteld Greetings from the Caribbean.

In de serie bevinden de meeste mensen zich in kooien, zoals eerder genoemde Naro achter een muur van betonblokken in de laadklep van de truck. Of een Curaçaos jongetje met een laptop op schoot, dat in een hok met tralies zit in Preparing Ourselves for the Future. Kooien vormen ook de basis van Martha's Piëta, een werk dat hij vorig jaar maakte naar aanleiding van de protesten van Antilliaanse gezagsdragers tegen de door minister Rita Verdonk (Integratie, VVD) voorgestelde terugkeer- en uitzettingsregeling voor jonge Antillianen in Nederland.

De Piëta bestaat uit een op een kruiwagen geplaatste kooi gevuld met zes vaten met chemisch materiaal. Op de vaten zit een babypop met een vogelkooi om het hoofd, ernaast staat een vaas met plastic bloemen. ,,Het bestaan in een kleine samenleving als de Curaçaose is als in een kooi, en anderen bepalen hoe groot die is', legt Martha uit. ,,Ons hoofd zit in een aparte kooi, die wordt bepaald door ouders, school, religie. In de grote kooi zit alles wat gevaarlijk voor ons is, maar als troost krijgen we er een plastic bloemetje bij.'

Al vanaf het prille begin, gesymboliseerd door de babypop, wordt de ontwikkeling van al het onschuldige ingedamd binnen de kleinschalige eilandgemeenschap, waar kruiwagens onontbeerlijk zijn om hogerop te komen. Een confronterende analyse, vanuit de maatschappelijke onderkant. Martha groeide zelf op in de achterstandswijk Buena Vista, waar hij nog altijd woont en werkt hij op het erf van zijn ouderlijk huis.

De kunstenaar heeft ook oog voor de Nederlandse blik op de Antillen. Dat is het Dutch Component uit Made in Curaçao. De Nederlandse media zien alleen de rotzooi, meent Martha. ,,Dat beeld is wel op Curaçao ontstaan, maar het wordt door Nederland uitvergroot', zegt hij over de interventie. Tegelijkertijd wil hij Curaçaoënaars laten zien dat 's middags onder de boom whisky drinken ook deel uitmaakt van hun cultuur. 'Daar hoeven ze zich niet voor te schamen.'

Voor de kunstenaar blijft de interactie met zijn eilandgenoten het belangrijkste. ,,De reacties van buurtbewoners op zo'n interventie: dát is het eigenlijke kunstwerk. De rest is slechts materiaal', legt Martha uit.

Naast zijn exposities, hij wordt de laatste twee jaar veel gevraagd in Italië en Spanje, doet de kunstenaar veel sociaal-culturele projecten. Zoals ArteSwa, waarin Curaçaose jongeren de kans krijgen zich via kunst te uiten. ,,In die projecten moet je veel geven, maar je krijgt er ook heel veel voor terug. Uit interacties met de bevolking haal ik mijn inspiratie.'