Indonesiërs moeten heupwiegen volgens de regels

Een parlementaire commissie reist door Indonesië om te inventariseren hoe de bevolking denkt over een wet tegen 'exploitatie van bepaalde sensuele lichaamsdelen'.

Met een paar heupbewegingen heeft de zangeres in het park van Taman Budaya het applaus al binnen. Normaliter had ze er eerst ook voor moeten zingen, maar sinds kort werkt een draaiende heup op een Indonesisch podium al als winning smile.

Hier in Yogyakarta, hoofdstad van Centraal-Java, is de draaiende heup tevens de aftrap van een protestbijeenkomst van kunstenaars, schrijvers en artiesten tegen wetgeving, die het land dieper en dieper begint te verdelen. Wetgeving die is bedoeld om paal en perk te stellen aan pornografie, maar volgens anderen vooral de culturele gelijkschakelijk van de archipel beoogt. Dat is zelfs de Nederlanders in eeuwen van agressie en kolonisatie niet gelukt.

De draaiende heupen vormen een ironische knipoog naar de politiek. In een van de vele hoorzittingen van de parlementaire commissie tegen pornografie waren artiesten uitgenodigd om tekst en uitleg te geven over draaiende heupen en erotiek. In de vergaderzaal van de commissie had de voorzitter aan het slot ernstig geconcludeerd dat de wetgeving een onderscheid zou dienen te maken tussen heupen die van links naar rechts bewegen en heupen die naar voren en naar achteren bewegen. In dit laatste geval was evident sprake van een obsceen gebaar, in het eerste geval eigenlijk niet. Waarop de hier beroemde ster Inul Daratista met de heupen had gedraaid en iedereen in de zaal voor zichzelf de vraag mocht beantwoorden: is dit van links naar rechts of van voren naar achteren?

De pornowet lijkt een onderwerp voor gegniffel, maar beheerst in Indonesië al maanden het nieuws. De Indonesiërs nemen het onderwerp doodserieus, want in het geding is niets minder dan de identiteit van de grootste islamitische democratie ter wereld.

Het begon allemaal vijf jaar geleden met de eensgezinde vaststelling van alle partijen in het Indonesische parlement dat meer wetgeving is vereist om een einde te maken aan het morele verval. Opgezweept door gedreven moslims zijn de parlementariërs in hun ontwerp telkens een stap verder gegaan. Tot aan het huidige ontwerp toe. Het voorziet nu in strafbaarstelling van de 'exploitatie van aantrekkelijkheid van bepaalde sensuele delen van het lichaam', van naaktheid, van 'erotisch dansen en erotisch draaien'. De wetgevers sommen vervolgens de betreffende sensuele lichaamsdelen op: genitaliën, heupen, dijen, middenrif, achterwerk, navel, en borsten, 'gedeeltelijk dan wel helemaal zichtbaar'. Wat de lippen betreft is er niets aan de hand, tenzij de lippen die van een andere persoon raken; kussen in het openbaar zou als strafbaar feit moeten gelden.

Pas nu de gevolgen in volle omvang duidelijk worden en een zwijgende meerderheid het kennelijk wel best vindt, beginnen eerste schrikreacties de vorm van een serieus protest aan te nemen. In het van oudsher wat vrijzinnige Yogyakarta bijvoorbeeld gaat het verzet veel verder dan vrolijkheid van artiesten onder elkaar. Wetgevingsexperts, filosofen, cultureel antropologen - iedereen bemoeit er zich inmiddels mee, nu successievelijk duidelijk wordt dat de nieuwe zedelijkheid trekjes van fundamentalistisch-islamitische gelijkschakeling krijgt.

Feministe en hoogleraar Gadis Arriva: 'Vrouwen hebben zich hier altijd sexy gekleed. Deze wet is helemaal vreemd voor ons, wij hebben vrouwen met blote borsten op Papoea en Bali. Dat hoort bij onze cultuur.' Ook veel traditionele kleding van Javaanse vrouwen is straks uit den boze. 'Uiteindelijk is het vooral de vrouw die risico's loopt als ze zich verkeerd kleedt of beweegt', aldus Arriva.

Kussen in het openbaar is in mindere mate problematisch, dat doen Indonesiërs zelden. Toch maken vooral Balinese autoriteiten grote bezwaren. Een kus-verbod schrikt toeristen af op het eiland dat als gevolg van bomaanslagen toch al ernstig lijdt onder een laagconjunctuur. Op bezoek in Denpassar op Bali kreeg de parlementaire commissie zelfs te horen dat het eiland afscheiding van Indonesië serieus in overweging neemt als deze wet wordt ingevoerd.

Juristen klagen dat de pornografie-wet in de praktijk onuitvoerbaar zal blijken en willekeur in de hand werkt. De hoogleraar filosofie en jezuiet Magnis-Suseno bevalt de hele teneur niet. 'Een in essentie pluralistische cultuur wordt hier onderdrukt', zegt hij. 'Het is een aanval op de culturele identiteit van het Indonesische volk.'

De aanval komt van islamitische radicalen die Indonesië willen hervormen tot een islamitische staat. De aanval toont zich in de gedaante van een morele paniek over westerse decadentie en erosie van Indonesische zeden en gewoonten.

Terwijl een meerderheid van de bevolking en een parlementaire commissie zich op deze grondstroom lieten meeslepen, is geleidelijk aan een tegenbeweging uit haar schulp gekropen. Die is speels in zogenoemde Art Happenings, culturele voorstellingen met dans, zang en gedichten, en serieus in allerlei discussieprogramma's op televisie. Het parlement zit ermee: het wil gehoor geven aan strijders tegen zedelijk verval, maar het wil de broze harmonie van het land ook niet verstoren. De vroegere president Megawati vatte tijdens een verhitte discussie in Denpassar haar vertwijfeling onbewust samen in een even kernachtige als cryptische bezwering: 'We moeten een wet maken die de levens van mensen niet verstoort.'