Iets begrijpen van daders

En de Oscar ging niet naar Sophie Scholl - Die letzten Tage (al een tijdje uit op dvd) en Paradise Now (vanaf 6 april verkrijgbaar). Een mooi onverwacht tweeluik over principes. Sophie Scholl is met haar broer Hans een Duits, en sinds de film ook Europees, icoon voor het studentenverzet tegen de nazi's. Die letzten Tage begint waar de film Die weiße Rose (1982) over de gelijknamige verzetsgroep ophield: bij de arrestatie van Hans en Sophie. En bijna een film lang houdt hij ons gevangen in de verhoorkamer waar gestapo-officier Robert Mohr Sophie urenlang ondervraagt en haar bekentenissen wil afdwingen die de redelijkheid van haar argumenten ver te buiten gaan.

scene uit de film "Sophie Scholl - Die letzten Tage" FOTO: Cinemien Cinemien

Sophie Scholl - Die letzten Tage is gebaseerd op transcripties van de verhoren van Sophie Scholl en het daarop volgende showproces voor een Volksgerichtshof, die jarenlang in archieven in de voormalige DDR verborgen hebben gelegen. Onder regie van Marc Rothemond vormen die historische teksten de basis voor een ijzingwekkend steekspel tussen Sophie en Mohr. Twee mensen zijn in deze onderhuidse, beladen film slechts nodig om te schetsen hoe de wet het aflegt tegen het geweten.

Vergelijkbare gesprekken over het hoe en waarom van hun daden voeren de twee zelfmoordterroristen in Hany Abu-Assads Paradise Now. Hany Abu-Assad vertelde in vele interviews, en nu ook weer op de dvd, dat de motieven van zelfmoordactivisten, zoals de Palestijnse regisseur ze liever noemt, vaak ook angstwekkend redelijk en helder zijn. In de film wordt dat soms vertroebeld omdat zijn hoofdpersonen Said en Khaled ook nog andere redenen hebben. Persoonlijke vergeldingsdrang. De een om zijn vader te wreken en de ander omdat hij zijn vader als een collaborateur met de Israëli's beschouwt. Voor ons blijven de motieven van Said en Khaled moeilijker te begrijpen dan die van Sophie. Mensen doden omdat je er zelf nu eenmaal ook aan dreigt te gaan, is vanuit ons perspectief iets anders dan mensen met behulp van illegale pamfletten bewust willen maken van onrecht en vervolging. En dan bereid zijn om daar voor te sterven.

Op de dvd van Sophie Scholl staat een lang interview wat regisseur Rothemond maakte met Anneliese Knopf-Graf, ter voorbereiding op zijn film. Zij is de zuster van Hans Scholls beste vriend Willi, en woonde in 1943 als studente enige tijd bij de Scholls in huis. Beschroomd geeft zij toe dat ze destijds niet inzag hoe bijzonder Sophie was. Ze vond haar eigenlijk nogal muizerig en provinciaals (het mooie van Julia Jentsch' rol is dat zij Sophie ook zo speelt en haar daardoor misschien nog wel heroïscher maakt dan het knappe, levenslustige meisje uit Die weiße Rose).

Wat je uiteindelijk wil, als je naar beide films kijkt, is begrijpen. Iets begrijpen van het waarom mensen tot hun daden komen. Sophie Scholl - Die letzten Tage geeft ons daar argumenten voor in handen. Paradise Now emoties.

Dana Linssen

Paradise Now (Total Film)***

Sophie Scholl - Die letzten Tage (Cinemien)****