Gezocht: Duitse voetballers met karakter

De prestaties van het Duitse elftal zijn onder de maat, menen veel Duitsers. Als oorzaken worden genoemd: te veel buitenlanders in de clubs, verspilling van geld, te weinig aandacht voor de jeugd, gebrek aan mentaliteit en ouderwetse opvattingen. Toch stijgt het aantal voetballers sterk.

Michael Ballack bedankt het publiek, afgelopen woensdag in Dortmund na afloop van de met 4-1 gewonnen oefeninterland tegen de Verenigde Staten. Foto AFP Germany's captain Michael Ballack applauds at the end of their friendly football match against the US in Dortmund 22 March 2006, in preparation for the FIFA Football World Cup 2006, hosted by Germany. Germany won 4 to 1. AFP PHOTO JOHN MACDOUGALL AFP

Opvallend veel elegante spelers telt de selectie van het Duitse elftal. Lange, slanke mannen, hun haren met zorg gecoiffeerd. Donker zoals uitblinker Michael Ballack van Bayern München, blond zoals Tim Borowksi van Werder Bremen. Opvallend veel spelers die op hun uiterlijk letten, met zichzelf zijn ingenomen en de bal graag achteloos, op subtiele wijze raken. Waar zijn de houwdegens van weleer, de karaktervoetballers, de Draufgänger die vechten voor volk en vaderland?

Ze zijn er nog wel die typisch Duitse voetballers, uiteraard. De Bundesliga is er vol van. Maar al die dravers ontbreekt het weer aan kwaliteit. Bij hun club zijn Duitsers slechts de waterdragers voor de buitenlandse artiesten.

Bij topclub Bayern zijn 14 van de 26 selectiespelers buitenlander, bij nummer twee van de Bundesliga Hamburger SV 15 van 29 en bij nummer drie Schalke 16 van de 29. Jürgen Klinsmann, bondscoach sinds het Duitse echec op het EK 2004 (uitschakeling in de poulewedstrijden), heeft zich voorgenomen beide aspecten onder handen te nemen. Hoe arrogante spelers meer daadkracht en efficiëntie bij te brengen? Hoe dravers meer zelfvertrouwen, balvaardigheid en atletisch vermogen en lichaamsbeheersing te geven? Er moeten toch meer successen te behalen zijn met 6,3 miljoen (januari 2005) geregistreerde voetballers, van wie 2 miljoen junioren (vorig jaar een recordgroei van 30.000).

Wanneer komende zomer het Duitse elftal, ondanks zijn al jaren aanslepende problemen en gebrek aan grote talenten, op zijn minst de finale van het WK bereikt, zullen weinigen verbaasd zijn. Duitse voetballers weten doorgaans immerrs meer uit hun arsenaal aan lichamelijke en mentale krachten te halen dan andere voetballers.

Maar zelfs wanneer het Duitse volk straks weer in euforie ontsteekt, blijft het probleem bestaan zoals bondscoach Berti Vogts dat al aanhaalde na de Europese titel in 1996. 'Dit succes maskeert de gebreken van het Duitse voetbal. Er is geen doorstroming van talent, er is een tekort aan jeugdopleidingen en te weinig samenhang in het Duitse voetbal', gewaagde de karaktervoetballer van weleer te spreken na de triomf van het mogelijk slechtste Duitse elftal ooit.

Michael Ballack is momenteel de enige ster van het Duitse voetbal. Sinds 1999 is hij international, sinds 2002 speelt hij voor Bayern. Volgend seizoen komt de 29-jarige Ballack waarschijnlijk uit voor Chelsea in Engeland. Waarom? 'Omdat ik wat anders wil, avontuur, naar een buitenlandse club, waar ik veel geld kan verdienen', antwoordt hij. 'Dat zou iedere voetballer in mijn situatie doen.' Wat vindt hij van het Duitse voetbal? 'Er wordt door media vooral op negatieve dingen gelet. Er zou geen talent zijn, de mentaliteit van spelers zou minder zijn, de jeugdopleidingen zouden slecht zijn. En dan zijn er natuurlijk omkoopaffaires. Bedenkelijk, ja. Maar voetbal blijft in Duitsland erg populair, de stadions zijn prachtig en lopen voortdurend vol. Het enthousiasme is overal groot. Ik zie genoeg positieve zaken en ook talent. Alleen wordt hun plaats ingenomen door te veel middelmatige buitenlanders, ook Hollanders. Zoveel meer mis als in andere landen is er echt niet.'

Ballack werd geboren in de voormalige DDR, in Chemnitz, waar hij ook zijn debuut als profvoetballer maakte. Hij is een van de weinige Oost-Duitse talenten die, zoals het Duitse voetbalgeweten Franz Beckenbauer na Die Wende in 1989 hoopte, doorbrak in het Westen. 'Ik heb in de DDR als voetballer vooral discipline en teamgeest geleerd. Dat ik ook talent had, was meegenomen. Maar bij Kaiserslautern en later bij Leverkusen en Bayern heb ik me moeten leren aanpassen aan andere gewoonten. Elke dag leren en dingen opsteken, dat is een kunst. Ik geniet elke dag dat ik een goede voetballer ben. Dat zouden meer voetballers moeten doen.'

Markus Babbel speelde van 1995 tot 2000 51 maal als verdediger voor het Duitse elftal. Nu is hij actief bij VfB Stuttgart. Hij bespeurt een gebrek aan Duitse persoonlijkheden, vooral in de verdediging, waar vroeger types als Beckenbauer, Augenthaler, Förster en Kohler excelleerden. 'Doorsnee-spelers worden nu veel te snel vedetten genoemd door de media. Er is te weinig mentale hardheid. Geen drang, ze voelen geen noodzaak om fysiek hard in te grijpen. Duitsers willen op zijn Braziliaans voetballen. Maar Duitsers zijn geen Brazilianen.'

Babbel speelde bij Liverpool. 'Engelsen zijn hard, niet alleen tegen hun tegenstanders, maar ook voor zichzelf. Ze jammeren niet. Duitsers jammeren te snel. Dat is ook een generatieprobleem. Het leven is goed genoeg, zeker voor goedbetaalde voetballers.'

De Nederlander Bert van Marwijk is sinds augustus 2004 trainer van Borussia Dortmund, een subtopper met de grootste aanhang en de beste jeugdopleiding van Duitsland. 'Omdat er zo weinig talenten doorbreken wordt voortdurend geroepen dat er een gebrek aan jeugdopleidingen is. Dan wordt er al meteen naar Nederland verwezen. Een beetje te gemakkelijk. Er wordt vergeten dat jeugdopleidingen in Nederland uit nood zijn geboren. Omdat de clubs niet voldoende geld hebben om internationale topspelers te kopen, moeten we wel jeugd opleiden. Die dan weer weg worden gekocht. Borussia heeft de afgelopen jaren een torenhoge schuld opgebouwd, omdat ze te veel geld aan buitenlanders uitgaven. Daarom heeft de jeugdopleiding nu nog meer aandacht gekregen.'

Volgens Van Marwijk is er voldoende jeugd in Duitsland. 'Maar die krijgt nauwelijks de kans zolang clubs als Bayern geld en succes hebben. Je kunt inderdaad zeggen dat bij de jeugd de aandacht meer op tactisch, technisch en atletisch gebied moet liggen. Maar Duitsers zitten nu eenmaal anders in elkaar dan Nederlanders.'

Trots verwijst Van Marwijk naar het grote talent Nuri Sahin, die vorig seizoen op 16-jarige leeftijd bij Borussia debuteerde en kort daarna debuteerde in de Turkse nationale ploeg. Helaas heeft hij moeten vernemen dat Fenerbahçe uit Istanbul al voor de deur stond van de in Duitsland geboren Turk. De middenvelder groeide vanaf zijn dertiende op in het Jugendhaus van Borussia, een mooie jongen, met de uitstraling van een popster. Sahin was de jongste debutant ooit in de Bundesliga. 'Maar er zijn meer talenten als Sahin'', beweert van Marwijk. ,,Het wordt nog lastig hem te beschermen. De reacties in Duitsland zijn gauw overdreven. Zoals nu. Even geen succes en er is paniek, vooral bij de media. Die successen komen wel weer, met of zonder Klinsmann.'

Opmerkelijk is dat de Duitse voetbalautoriteiten begin dit jaar besloten dat clubs in de Bundesliga vanaf volgend seizoen een onbeperkt aantal niet-Europese voetballers mogen opstellen. Tot nu toe geldt de regel dat een Duitse club maximaal vier voetballers van niet-UEFA-landen mogen opstellen. Dat gebeurde op voorspraak van grote clubs als Bayern en Werder Bremen. Zo zei Bremen-manager Klaus Aloffs eerder dit jaar dat hij tegen alle beperkingen is, omdat de Duitse clubs anders niet meer mee kunnen in de Europese toernooien. Kleinere clubs, zoals Eintracht Frankfurt, vrezen dat de verschillen tussen de grote en kleine clubs door de opheffing van de 'buitenlanderbeperking' alleen maar toenemen. 'Voor het Duitse voetbal is deze regeling slecht', zei Frankfurt-voorzitter Heribert Bruchhagen.

In 2004 besloot de Duitse voetbalbond juist het aantal spelers van buiten Europa terug te dringen om Duitse voetballers meer kans te geven. Daartegenover staat dat de Duitse clubs de komende jaren een groeiend aantal jongeren uit de eigen opleiding moeten opnemen.

Grote clubs als Bayern zijn daar weer tegen. 'Je moet het Duitse aandeel niet met kunstmatige regels hoog houden'', zei Bayern-manager Uli Hoeness eerder dit jaar tegen Der Spiegel. 'Een Duitse speler moet kwaliteit hebben, niet alleen het quotum verhogen.'

Kwaliteit is het trefwoord dat de laatste jaren in elke analyse van het Duitse voetbal voorkomt. Klinsmann - zelf eens een elegante, atletische, zelfs acrobatische spits - trekt ten strijde tegen de ouderwetse opvattingen van het Sturm- und Drang-voetbal. In de Verenigde Staten, waar hij met zijn gezin woont, leerde hij mensen kennen die moderne training- en fitnessmethoden hanteerden.

Hij voegde er twee bij zijn trainersstaf, evenals een psycholoog. Uithoudingsvermogen en strijdlust zijn sinds jaar en dag tot de exponenten van het Duitse voetbal, maar zijn niet afdoende meer. Zo beseft Klinsmann. Meer baltrainingen, atletisch vermogen, groepsgesprekken, respect voor elkaar en meer van het leven leren begrijpen.

Zoals Ballack zegt: 'Voetbal is een ouderwetse sport, met een ouderwetse cultuur. Bij Duitsers gaat het altijd alleen om het winnen. Maar wanneer je ook met plezier voetbalt, plezier uitstraalt, krijgt iedereen plezier in het voetbal. De supporters voelen dat meteen aan. Nu de Duitse media nog. We zijn niet zo goed als de Brazilianen, de Argentijnen en de Nederlanders, maar wij zijn wel Duitsers. En die kunnen wat.'

    • Rob Schoof
    • Guus van Holland