Gemanipuleerde weeffoutjes

Hoe bewijs je dat renaissanceschilders géén lenzen en spiegels gebruiken? Gebruik een goed fotomanipulatieprogramma. Dat is wat David Stork deed, zegt Charles Falco over zijn tegenstander in een debat over lensgebruik door oude meesters.

Falco en Stork ruziën over foto's van kleedjes. Stork toont ermee aan dat die patronen asymmetrisch zijn. Falco vindt ze vervalst.

De Amerikaanse natuurkundige Charles Falco dacht de afgelopen jaren te hebben bewezen te hebben dat oude meesters lenzen en spiegels gebruikten om interieurs en composities in juist perspectief op het doek te krijgen. Want de door de optiek veroorzaakte vertekeningen en lensfouten schilderden ze in een aantal gevallen mee.

Het was de Engelse kunstenaar David Hockney die in 2001 voor het eerst suggereerde dat het plotselinge opduiken van zeer realistisch geschilderde voorstellingen in de vijftiende eeuw te danken was aan projectietechnieken. Hij werkte de hypothese uit met Falco die als hoogleraar optica verbonden is aan de universiteit van Arizona.

Dat was tegen het zere been van veel kunshistorici. Ongetwijfeld hadden ze last van 'not invented here' syndroom. David Stork ontpopte zich echter als de voornaamste criticus. Stork is opticus op het laboratorium van Ricoh. In veertien artikelen zaaide hij twijfel over de hypothese van Hockney en Falco door hun voorbeelden stuk voor stuk onderuit te halen.

Waar bijvoorbeeld vervormingen van een symmetrisch weefpatroon op een schilderij van Lorenzo Lotto volgens Falco duiden op optische vertekeningen als gevolg van het verplaatsen van de projectielens, wijst Stork erop dat dergelijke weefpatronen in werkelijkheid vaak helemaal niet symmetrisch waren. De foto die Stork vervolgens van zo'n asymmetrisch patroon toont, is volgens Falco echter 'bewerkt'.

Falco heeft eerst gereageerd bij Stork en bij de tijdschriftredacties waarin Storks artikelen stonden. Maar die lieten niets van zich horen. Nu heeft hij de openbaarheid gezocht. De betrokken tijdschriftredacties hebben inmiddels een journalist van Nature laten weten geen reden te zien om een onderzoek naar fraude te starten.