De vijf bureaucratische plagen van het kabinet

Administratiekantoren hebben meer werk dankzij steeds meer nieuwe regels, ontdekt Maarten Huygen.

Er bestaan particuliere ondernemers die verdienen aan de bureaucratie en dat zijn de administratiekantoren. Die moeten voor anderen salarissen, personeel, belasting en boekhouding verwerken. Meer regels leveren hun meer werk op. Vlak voor de belastingdeadline van 1 april draaien de administrateurs overuren om hetvele nieuwe huiswerk te maken dat het kabinet aan de ondernemers heeft opgegeven. Als ik een paar administratiekantoren bel, hebben de accountants nauwelijks tijd om aan de telefoon te komen, want zojuist zijn er nieuwedigitale aangifteformulieren binnengekomen waar vóór 1 april nog financiële gegevens in moeten worden verwerkt. Let wel: dit is niet de verplichte belastingaangifte over het jaar 2005 voor elke verdienende burger maar een aangifte door werkgevers voor heffingen van loon en sociale lasten over de afgelopen maand januari.

Minister Zalm heeft namelijk bedacht dat alle bedrijven niet meer per kwartaal of per jaar aangifte moeten doen van de lonen en de sociale lasten maar elke maand. Wie geen werknemers heeft, merkt er niets van, maar iedere werkgever, van buurtslager tot Albert Heijn, is er maanden druk mee doende. De nieuwe regeling betekent dat een tandarts die voor vier uur per week een assistente in dienst heeft, niet meer één keer per jaar maar één keer per maand een formulier moet invullen. Die taak besteedt hij graag uit aan een professionele invuller. Maar tot overmaat van ramp zaten er fouten in het aangifteformulier, zodat alles nu weer met haast opnieuw moet ingevuld op een verbeterde versie. Nog meer werkgelegenheid. Volgend jaar moet ook de BTW-aangifte maandelijks worden ingeleverd.

Ik bracht een bezoekje aan C. Alderliesten van administratiekantoor Alderliesten (internetsite alderliesten.info) middenin de grauwe, arme Vlaardingse Fopwijk. In zijn tot kantoor omgebouwde benedenverdieping doet deze lange, magere, pijprokende accountant in sober geruit jasje de boekhouding en administratieve kwesties voor alle soorten ondernemingen en mensen. Er zijn heel wat van dergelijke eenmansbedrijfjes in het land. Een bord op de deur of een internetsite en de klanten stromen toe.

Alderliesten heeft twee computers, geen secretaresse en zijn kantoor is wat makelaars noemen 'in authentieke staat'. Een gashaard zorgt voor een comfortabele temperatuur en er hangen wat prenten aan de vale muur. Deze man, bij wie ik aan een roman van Bordewijk denk, is beslist geen bureaucraat die geld van klanten verspilt aan overbodige zaken. Personeel wil hij niet. Hij ziet dagelijks de lasten die dat met zich mee brengt, de gruwelijke ontslagzaken waar hij bij moet helpen. 'Het gaat om het vertrouwen dat de mensen hebben in mij', zegt hij en dat is er. Terwijl ik met hem spreek, bellen klanten met spoedkwesties. Ik wip wel even langs', troost hij iemand die een overheidsbrief niet begrijpt of hij legt geduldig een wet uit.

In zijn kast staan ordners met de papieren van een schoonmaakbedrijf, een lasbedrijf, een theatercafé, een autorijschool, een marktkoopman, een advocatenkantoor, een antiekzaak en nog zo wat. Bovendien komen door regelzucht geplaagde buurtbewoners bij hem binnen. Hij wordt ook ingeschakeld als kadi voor bemiddeling bij ruzies.

Al zijn klanten zijn overrompeld door de vloed van nieuwe wetten dit jaar. De arme bewoners uit de wijk zijn hun ziekenfonds en huursubsidie kwijt en kregen formulieren voor de nieuwe zorg- en huurtoeslag via de belastingdienst. Door misverstanden of door eigen invulfouten hebben ze te weinig of te veel zorg- of huurtoeslag gekregen en met hulp van Alderliesten moeten ze verzoeken tot wijziging indienen.

Zelf ben ik enthousiast over de digitale belastingaangifte, maar Alderliesten legt uit dat je toch de achtergrond van de vragen moet kennen om het goed te kunnen invullen. Alderliesten somt de vijf wettelijke omwentelingen op die per 1 januari zijn ingegaan: de maandelijkse loonheffingsaangifte, de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen, WIA in plaats van de WAO, de Zorgverzekeringswet met de zorgtoeslag, de huurtoeslag en delevensloopregeling. Vandaar dat het bericht dat het kabinet afgelopen vrijdag had afgesproken om de bureaucratie te bestrijden, potsierlijk was. Het lijkt op het voornemen van de dikkerd om voortaan naast zijn dagelijkse drie chocoladetaarten en vijf dubbelporties frites met mayonaise een dieetmaaltijd te verorberen.

De bestrijding van de bureaucratie is overgedragen aan de minister van Dode Paarden, Alexander Pechtold die er deze week een internetchatsessie aan heeft besteed. Zelf is hij ook minister van Bestuurlijke Vernieuwing. Er zijn zeker verbeteringen te herkennen in sommige nieuwe regels, maar daar komen dan snel vernieuwers overheen.

Iedere vernieuwer denkt dat hij de laatste is, maar Nederland staat permanent vol zandhopen en bouwputten. Alderliesten ziet hoe na de belastingvereenvoudiging van de wet Oort weer 14 heffingskortingen zijn teruggekeerd. De arme mensen in de buurt die ze niet zien op het formulier, lopen de kortingen mis en ze moeten nu ook een computer hebben om hun aangifte doen. En ze vertrouwen de overheid niet meer. De levensloopregeling, sparen voor eigen verlof, is een grote flop geworden, omdat vrijwel niemand nog gelooft dat een volgende generatie politieke vernieuwers ze in stand zal houden.

Niet alleen ambtenaren en politici veroorzaken bureaucratie. Werkgevers- en werknemersorganisaties staan aan de wieg van het monster WIA. De overheid hoeft steeds minder te administreren aan zieke werknemers, de bedrijven steeds meer, terwijl die toch evenveel premie kwijt zijn. Bij zo'n resultaat van slepende onderhandelingen zou tegen het ochtendgloren een uitgeslapen Alderliesten moeten worden geroepen om de dodelijk vermoeide aanwezigen te vragen: 'Hoe wilt u dat uitvoeren?''