De tweede natuur

Hoeveel dingen kan een mens tegelijkertijd doen? Ongelofelijk veel. Een voorbeeld. Het besturen van een auto, normaalste werk van de wereld, is al een concert van simultaanhandelingen waarbij van alle zintuigen de hoogste staat van paraatheid wordt geëist. En dan zit de bestuurder ook nog naar mooie muziek te luisteren terwijl hij goed kan volgen wat degene naast hem te vertellen heeft, en ook nog kan gehoorzamen aan zijn tom-tom die precies weet dat hij na dertig meter linksaf moet slaan.

Op dit ogenblik zitten miljoenen achter het stuur al die dingen te doen. Is het een wonder dat er niet veel meer ongelukken gebeuren? Nee, de mens is zelf een wonder. Om nog even bij de auto te blijven: sinds het ding in massaproductie werd genomen, is de bediening steeds eenvoudiger geworden, waardoor er meer gemakken in konden worden opgehoopt. Dat gebeurde doordat er telkens nieuwe gemakken werden uitgevonden. En de mens past zich aan. Het gebruik van al die gemakken wordt tot zijn tweede natuur. Hij raakt aan zijn tweede natuur gewend, en dan krijgt hij onvermijdelijk de neiging, de macht, de reikwijdte van zijn tweede natuur te overschatten. Dan grijpt de overheid in. Zo komt het dat je niet rijdend met je mobieltje achter het stuur mag zitten. Het moet hensfrie. Als er auto's waren met een televisieschermpje in het dashboard, zouden er vast en zeker chauffeurs zijn die zoveel mogelijk, ook rijdend, wilden volgen wat daarop te zien was. De fabrikanten begrijpen wel dat ook dit verboden zou worden en daarom doen ze het niet. De fabrikant in het algemeen en de openbare orde en veiligheid vormen geen hecht bondgenootschap.

Ter gelegenheid van de Boekenweek werd dit jaar een aantal beroemde schrijvers gevraagd, of ze naar muziek luisterden terwijl ze aan het scheppen waren. Reken maar van yes. Een van onze groten heeft praktisch zijn hele oeuvre onder begeleiding van Beethoven geschreven, of Vivaldi, of nog iemand anders. Ik heb het niet nauwkeurig gevolgd. Had de componist invloed gehad op de aard van zijn romans, de stijl, de stemming, het levensgevoel? Dat niet. Het ging om het aangename geluid op de achtergrond. Daardoor voelde hij zich gehuld in een onkwetsbaarheid. Dat kon ik me voorstellen. In de oorlog maakte ik mijn huiswerk met de BBC aan, liefst op het programma Music while you work, en dan met het orkest van Geraldo (Hello again, here are we on the radio again). Voorzover ik kan zien, heeft het mijn schoolcarrière geen aanwijsbaar kwaad gedaan.

Wat moeten we dan onder 'storen' verstaan? In de eerste plaats word je gestoord als je bezig bent met een stuk of wat simultaanbezigheden die je zelf hebt gekozen of die je welkom zijn, en dan wordt je plotseling de volgende opgedrongen. De telefoon gaat. Je weet niet wie dat op zijn geweten heeft, maar al was het een van de aardigste mensen ter wereld, onder deze omstandigheden is dat om gek te worden van woede. Dan blijkt het toevallig ook nog een van de aardigsten te zijn. Wat doe je dan. Het verschrikkelijke is al gebeurd: je simultaanconcert is verstoord. Richt niets onherstelbaars aan, maak er het beste van, en als zo iemand aardig genoeg is, en niets van je wil waartoe je niet in staat bent, kan het meevallen.

Nu zijn we bezig aan een nieuwe ontwikkeling. Alweer een, zult u denken. Spaar me de nieuwe ontwikkelingen. Maar er zit niets anders op. Niet alleen zijn we dankzij de onophoudelijke vooruitgang van de elektronica in staat steeds meer dingen tegelijk te doen. Het collectief van de andere partijen, dat ik de stoorpartij noem, ziet ook steeds meer kans ons op een groter aantal manieren de voet dwars te zetten. Om met mezelf te beginnen, ik tik dit stukje op een nieuwe laptop, omdat de oude (uit 2001) die het nog aardig deed, niet meer in staat was de nieuwste vernieuwingen in zijn harde schijf te verwerken. Deze computer is een kletsmeier, die me voortdurend ongevraagd laat weten waar ik aan bezig ben, en dan dingen voor me doet die ik niet wil. Ik tik maan. Daar verschijnt in zespunts letter: druk op enter als u maandag bedoelt. Is dat storen of niet? Ik weet wel dat ik die faciliteit buiten werking kan stellen, maar dat is dan de volgende storing.

Kleinigheid. Onze overheden laten niets na om ons werk zoveel mogelijk te onderbreken door van alles en nog wat te eisen waarvoor we verplicht zijn ons eigen prachtig simultaanconcert te verstoren. De overheid is een van de grootste producenten van wat op internet SPAM wordt genoemd. Onze vrije markt, waaraan we onze welvaart te danken hebben, tettert ieder ogenblik door ons luisteren heen, graait in het blikveld, zadelt ons op met onontkoombare monsterlijkheden. Het eigenaardige is dat we dankzij onze tweede natuur, ook die simultaan toegediende ongemakken en hinderlijkheden leren verdragen. Tegenover het simultaan gebruik van het groeiend aantal gemakken staat het simultaan aanvaarden van steeds meer ongemakken. Ook een vorm van tweede natuur.

Ik denk soms aan een Amerikaanse president, ik geloof dat het Gerald Ford was. This guy is so dumb, he can't walk and chew gum at the same time, zei een politieke tegenstander. Er komt nog een tijd dat we dit gebrek als benijdenswaardig gaan zien.