Zeespiegel kan meer en sneller stijgen

De zeespiegel zou deze eeuw aanzienlijk meer en sneller kunnen stijgen dan tot dusverre wordt aangenomen.

Vier artikelen die vandaag worden gepubliceerd in het Amerikaanse wetenschappelijke tijdschrift Science hebben stuk voor stuk dezelfde uitkomst: in de huidige rekenmodellen wordt de snelheid of de omvang waarmee de ijskappen van noord- en zuidpool op de opwarming reageren sterk onderschat. Na het passeren van een kritische drempelwaarde zou het verlies aan ijs aan de polen een versnelling kunnen ondergaan die al binnen een eeuw optreedt.

De artikelen laten in het midden hoeveel de huidige schatting van de zeespiegelrijzing (9 tot 88 cm voor het eind van de eeuw) voor het jaar 2100 moet worden bijgesteld. De publicaties proberen een verklaring te geven voor de opmerkelijke versnelling van de ijsstroom in de gletsjers van Groenland (en Alaska) en rond zuidpool die de laatste decennia is waargenomen. Tot dusver werd altijd aangenomen dat de grote ijskappen (die honderden tot duizenden meters dik zijn) slechts met enorme vertraging op temperatuurstijging konden reageren. Vaak wordt in handboeken een 'response-tijd' van 1.000 jaar aangenomen.

De belangrijkste aanwijzing voor een snellere reactie komt van nieuwe waarnemingen aan gletsjerbewegingen die pas een paar jaar geleden werden ontdekt. In de warmste zomermaanden glijden de gletsjers op Groenland soms gedurende een halve of hele minuut min of meer sprongsgewijs naar voren. Deze gletsjersprongen wekken karakteristieke bodemtrillingen op. Tot aan het jaar 2000 zijn deze trillingen als onbegrepen storingen genegeerd. In oktober 2003 zijn ze voor het eerst door Harvard-onderzoeker Göran Ekström beschreven. De bevingen bleken zich over heel Groenland voor te doen. Het nieuws is dat het aantal gletsjerbevingen de laatste vijf jaar dramatisch is toegenomen. Van de waarnemingen gaat sterk de suggestie uit dat de hele Groenlandse ijskap inmiddels op de klimaatverandering reageert. Hoe het schoksgewijs naar voren schuiven van de gletsjers moet worden verklaard is nog niet duidelijk.

In een ander artikel komt Nasa-onderzoeker Robert Bindschadler met een nieuwe hypothese voor het versnelde ijsverlies aan de zuidpool, met name waar de gletsjers hun ijs afvoeren naar grote drijvende ijsplaten. Relatief warm zeewater bereikt de onderzijde van die platen steeds makkelijker.

De twee laatste artikelen steunen sterk op geavanceerde klimaatmodellen. Er wordt aannemelijk gemaakt dat het klimaat in de relatief warme periode tussen laatste twee ijstijden 130.000 jaar geleden qua temperatuur nauwelijks verschilde van de temperaturen die rond 2100 zullen worden bereikt. Er zijn aanwijzingen dat deze temperatuurstijging voldoende was om zoveel van de Groenlandse ijskap te doen smelten dat de zeespiegel er 2 tot 3 meter van steeg. Tegelijk is aannemelijk geworden dat ook grote delen van de ijskap aan de zuidpool zullen smelten. Die voegen er nog een paar meter zeespiegelstijging aan toe.