Wereld rent nog steeds achter aids aan

Bij bestrijding van de aids-epidemie is grote vooruitgang geboekt. 'Maar we rennen nog steeds achter de ziekte aan.' Interview met Peter Piot, hoogste aids-bestrijder van de VN.

Dr. Peter Piot, directeur Unaids. Foto AP Dr Peter Piot UNAIDS Executive Director Foto WHO World Health Organization Associated Press

Hij is de Kassandra van de Verenigde Naties, de onheilsprofeet die niet geloofd wordt, niet op tijd, niet door iedereen. Al elf jaar lang leidt hij Unaids, het VN-programma voor aids-bestrijding. Al elf jaar waarschuwt hij dat de aids-epidemie een gezondheidscrisis is zoals de wereld nooit heeft gekend. Daarvoor was hij mede-ontdekker van het Ebola-virus en hoogleraar microbiologie in Antwerpen en Nairobi. Nooit eerder in het bestaan van Unaids was de Vlaming dr. Peter Piot zo optimistisch. Alle instrumenten om de aids-epidemie te keren zijn beproefd en beschikbaar. Er wordt alleen te weinig mee gedaan.

Dat zei u al in 1999.

'Dat is nog steeds zo, maar minder extreem. De kloof wordt kleiner tussen wat er mogelijk is en wat er gedaan wordt. Destijds was voor aids-bestrijding buiten rijke landen nog geen miljard dollar beschikbaar. Vorig jaar werd 8,4 miljard dollar besteed. In 1999 waren er buiten de rijke landen misschien enkele tienduizenden mensen die met aids-remmers werden behandeld. Dat aantal steeg vorig jaar boven de miljoen. Destijds waren er hooguit twee landen die een daling van het aantal nieuwe besmettingen lieten zien: Oeganda en Thailand. Nu zijn er veel meer van die landen zoals Kenia, Cambodja, Haïti, Zimbabwe. Toen konden we de catastrofe alleen maar documenteren. Nu zijn we levens aan het redden.'

Dus de wereld is de oorlog tegen aids aan het winnen?

'Dat niet. Bij de bestrijding is grote vooruitgang geboekt. Maar de epidemie heeft zich nog sneller ontwikkeld. De epidemie heeft zich uitgebreid naar Oost-Europa, India en China. We rennen nog steeds achter de ziekte aan. De overwinning is nog niet in zicht.'

Vijf jaar geleden heeft de Algemene Vergadering van de VN voor het eerst een speciale zitting aan aids gewijd. Wat terecht is gekomen van de doelen die ze stelde, wordt bekend in mei, voorafgaand aan een vervolg-top. Wat zal het oordeel zijn?

'De VN-top vijf jaar geleden was politiek een keerpunt. Aids kwam uit het getto. Voor het eerst erkenden politieke leiders massaal het probleem. Er is een mondiaal fonds ter bestrijding van aids gekomen om extra middelen te vergaren, zoals de top had afgesproken. In de helft van de meest getroffen landen is het percentage besmette jongeren met een kwart gedaald, zoals de top als doel had gesteld. Maar in de andere helft is dat niet gebeurd. De resultaten zijn gemengd.'

Een tweede doorbraak was het initiatief van de Wereldgezondheidsorganisatie eind 2003 om buiten de rijke landen binnen twee jaar drie miljoen mensen aan aids-remmers te helpen, de helft van de patiënten die met deze levensverlengende medicijnen konden worden gered.

'Dat initiatief was cruciaal, ook al is het doel niet gehaald. Het heeft als katalysator gewerkt. Bijna alle landen hebben een begin gemaakt met verstrekking van de medicijnen. We zijn alweer in een nieuwe fase. De G8, de zeven belangrijkste industrielanden plus Rusland, hebben vorig jaar bepaald dat vóór 2010 iedereen die aids-remmers nodig heeft, die ook moet kunnen krijgen. De VN-top in september heeft dat in principe van universele toegang nog eens onderstreept.'

Acht weken na de belofte van de G8 kwam het mondiaal fonds ter bestrijding van aids 3,3 miljard dollar tekort om alle goedgekeurde aids-projecten te financieren. Omdat de leden van de G8 niet genoeg geld hadden verstrekt.

'Dat is de kloof tussen politieke retoriek en de werkelijkheid. Maar ik ben minder cynisch dan vroeger. In zestig tot zeventig landen maken we plannen om die universele toegang tot medicijnen praktisch uit te voeren. Als we resultaten kunnen laten zien, komt het geld vanzelf.'

Is universele toegang echt uitvoerbaar? De Wereldgezondheidsorganisatie heeft haar doel van drie miljoen mensen aan de medicijnen niet eens gehaald?

'Het is haalbaar. Het duurt wel langer dan we hadden gedacht. De eerste twee jaar hadden we onze handen vol aan het opzetten van de infrastructuur: aankoop van de medicijnen, training van personeel. Het fundament is gelegd. Nu kunnen we versneld de schaal vergroten.'

Intussen komt het mondiaal aids-fonds ook dit jaar geld tekort. Het gevaar bestaat dat het fonds dit jaar geen nieuwe projecten kan goedkeuren. Uitbreiding van aids-bestrijding stagneert?

'Ik kan me niet voorstellen dat het fonds pas op de plaats moet maken. Maar het extra geld voor nieuwe projecten zal beperkt zijn. Buiten de rijke landen is er dit jaar 15 miljard dollar nodig voor aids- bestrijding. Dat halen we niet.'

De VN-gezant voor aids in Afrika, Stephen Lewis, ziet 2006 als een cruciaal jaar voor de aids-bestrijding.

'Daar ben ik het mee eens. Financieel en politiek. Blijven de beschikbare fondsen voor aids-bestrijding groeien? Trekt de VN-top over aids eind mei genoeg regeringsleiders? Zien we een doorbraak in de resultaten? Een flinke daling van het aantal nieuwe besmettingen? Een flinke verhoging van het aantal mensen dat aids- remmers krijgt?'

Vorige week zei een Amerikaanse wetenschapper in de Oprah Winfrey-show dat vogelgriep een veel grotere bedreiging voor de mensheid vormt dan aids.

'Vogelgriep kan net zoals aids miljoenen mensen doden. Het grote verschil is dat een vogelgriepepidemie na maximaal een jaar voorbij is. Dan is het gedaan: iedereen is dood of immuun. De aids-epidemie duurt nog generaties. Ze is een van de grootste problemen van onze tijd.'