Wat een opportunisten!

Vanuit het niets verscheen DBC Pierre in 2003 aan het literaire firmament. Zijn debuutroman, Vernon God Little, was een opmerkelijke, zwart-humoristische, woedende satire op de Amerikaanse televisiecultuur, virtuoos en exuberant geschreven, en werd direct voor de Booker Prize genomineerd. Vervolgens ontdekten journalisten, luttele dagen voor de prijsuitreiking, dat “Dirty But Clean' Pierre, pseudoniem voor Peter Finlay, een kleurrijk, om niet te zeggen groezelig verleden had als drugsverslaafde, oplichter, filmmaker en desperado in Mexico, die ook nog eens het huis had verkocht van zijn beste vriend en er vandoor was gegaan met het geld. Pierre had zich te veel geschaamd om er eerder ruchtbaarheid aan te geven, vertelde hij in een interview met deze krant, en wilde eerst contact opnemen met zijn vriend om het gestolen geld terug te betalen met de opbrengst van het boek. (Dat heeft hij inmiddels gedaan).

De onthullingen stonden het succes van zijn roman niet in de weg, integendeel. Bovendien won Pierre de Booker Prize in wat door een unanieme jury “de snelste beslissing uit de geschiedenis van de prijs' werd genoemd. Zoiets schept verwachtingen. En voorspelbaar genoeg heeft dat Pierre bij het schrijven van zijn tweede vermoedelijk parten gespeeld. Ludmila's Broken English is een bittere satire op een Groot-Brittannië waarin de krachten van globalisering, de privatisering van publieke instellingen en belangen van grote corporaties het leven dicteren. “Het establishment is geprivatiseerd,' zegt een personage. “Wen er maar aan.' Wat de gevolgen zijn elders van die globalisering krijgen we te zien in een tweede verhaallijn die speelt in de fictieve ex-Sovietstaat UblilskKuzhniskia (Administratief District 41), ergens in de Kaukasus.

DBC Pierre Foto Lex van Rossen CROSSING BORDER 12-11-03. - DBC PIERRE FOTO LEX VAN ROSSEN Rossen, Lex van

Britse hoofdpersonen zijn de Siamese tweeling Blair en Gordon, zonen van een zekere Ted Heath en als zodanig de allegorische culminatie van enkele decennia Britse politiek. Blair en Gordon (ook wel Bunny genoemd) zijn vlak na hun geboorte weggestopt in een tehuis voor ernstig gestoorden en gehandicapten, Albion House Institution, maar worden op hun 33ste alsnog operatief gescheiden en naar Londen gestuurd. Naar verluidt wil het tehuis voor een ophanden zijnde privatisering de lastigste gevallen - en bewijs van falend beleid - kwijt. Blair, fysiek de sterkste van het tweetal, “bevond zich opeens in een wereld die bruiste van mogelijkheden, rumoerig door het geklets over vrijheid, globalisering, zelfontwikkeling. Bunny, dominanter en intelligenter maar eenkennig op het xenofobe af, moet niets hebben van globalisering - polenta, serrano ham, rucola! - en wil terug naar “het met thee bevlekte waterverfschilderij dat Albion House heette'.

Ondertussen leven we in de bergen van Ublilsk mee met de wederwaardigheden van Ludmila, die bijna verkracht wordt door haar grootvader, hem per ongeluk vermoordt, en terwijl er een burgeroorlog woedt en de separatisten steeds dichterbij komen, per tractor afreist naar de dichtstbijzijnde provinciestad - een stap dichter bij het westen. “Ze zou vluchten naar een plek waar geen kogels en ontploffingen waren.' Daar zet ze haar foto op een website die Russische bruiden aanbiedt voor gefrustreerde westerse mannen, hetgeen Blair en Bunny uiteindelijk naar Ublilsk zal brengen, met alle apocalyptische gevolgen van dien.

Net als Vernon God Little lijkt Ludmila's Broken English gedreven door woede en morele verontwaardiging. Ook hier vinden we dezelfde voorliefde voor wrange komedie, burleske verwikkelingen en inventief taalgebruik. Maar een groot deel van de dialogen - en het boek bestaat voornamelijk uit dialogen - wordt gekenmerkt door een zekere ruziënde schreeuwerigheid. Daar komt bij dat de delen die in Ublilsk spelen, zijn geschreven in het gebroken Engels van de immigrant in spe, met zinnen als “Je denkt zeker dat mijn koekoeken slapen, spastische vriend.' Jammer genoeg heeft Jonathan Safran Foer dat eerder en geestiger gedaan in Everything Is Illuminated. Misschien is dat een oneerlijke vergelijking. Maar het lijkt alsof Pierre hier zijn toon niet heeft kunnen vinden, en daarom alles maar heeft uitvergroot: stilistische brille werd over the top barok, smakelijke humor maakte plaats voor de lach-met-de-mokerslag, wilde verwikkelingen veranderden in een ongeloofwaardig samenraapsel van bizarre, soms flauwe wendingen.

Desondanks schijnen Pierre's humor en stijl wel degelijk door de tekst heen, hier en daar. Zo zegt Ludmila's laconieke oma tegen een onwelkome gast: “Als we wisten dat jij het was, hadden we de weg langer gemaakt en met diepere gaten.' Alles wat zijn debuut zo goed maakte, is hier nog steeds in potentie aanwezig. Het wachten, kortom, is op boek drie.