Spiegelglas verbeeldt de Indiase droom

Nederlandse fractievoorzitters brengen deze week een bezoek aan het economisch groeiwonder India. 'Laat ze eerst wennen aan het idee dat ze winst kunnen maken. Duurzaam ondernemen komt over een paar jaar wel.'

De verbazing binnen de delegatie van fractievoorzitters van CDA, PvdA, VVD, GroenLinks, D66 en ChristenUnie over de snelgroeiende Indiase economie groeit naarmate het aantal werkbezoeken aan bedrijven toeneemt. De ene grafiek na de andere vertoont spectaculaire groeicijfers over de Indiase economie, die vorig jaar met 7 procent groeide tot 615 miljard euro.

Voor de fractievoorzitters, die de hele week in India zijn om het land beter te leren kennen, is het vooral even wennen. Wennen aan het idee dat de hele Indiase middenklasse bijna letterlijk dollartekens in zijn ogen heeft. 'Het is hier echt groei om de groei, de rest wordt vergeten', zegt fractievoorzitter Halsema van GroenLinks. Over vakbonden, arbeidsomstandigheden of solidariteit met de achterblijvers wordt door de succesvolle ondernemers weinig of niets naar voren gebracht. Of er nu met softwaregigant Wipro gesproken wordt, of met lokalere ondernemers van Sona Steering (gespecialiseerd in aandrijvingssystemen voor auto's), iedereen is er vast van overtuigd binnen een paar jaar tot de top-5 in de wereld te gaan behoren.

De Indiase maatschappij maakt het laatste decennium in sneltreinvaart door waar Europa en de Verenigde Staten op zijn minst een halve eeuw over hebben gedaan. In veel gebieden slaan de Indiërs de industriële revolutie simpelweg over en belanden ze meteen in de hightech-wereld van IT, callcenters en software-ontwikkeling. Of, zoals een professor van een instituut voor IT-studenten het omschreef: 'De IT-revolutie gaat over bits en bytes, over nullen en enen. De nul is in India uitgevonden, dus daarmee zouden we het auteursrecht hebben op de helft van de mondiale IT-omzet.'

Dit deel van India straalt zelfvertrouwen, ambitie en soms zelfs een lichte arrogantie uit. Vooral vlak buiten Bangalore is dat goed zichtbaar. Daar is in een paar jaar tijd Electronic City verrezen. Tientallen gebouwen met spiegelglas verbeelden de Indiase droom: van ontwikkelingsland naar economische grootmacht. Een van de eigenaren van zo'n IT-bedrijf vindt het 'leuk' om van opvallende architectonische hoogstandjes in de wereld exacte kopieën op zijn grond te zetten. Daar staan inmiddels onder meer de glazen pyramide van het Louvre en een replica van het Sydney Opera House.

Maar ook in een koffiehuis in Calcutta, waaraan de delegatie deze week een bezoek bracht en waar traditiegetrouw de Indiase culturele elite in debat gaat, zijn het voornamelijk jongeren die de dienst uitmaken. Ze gaan voor het grote geld, zoveel is duidelijk. Een bezoek aan het lokale, private ziekenhuis, pal naast een sloppenwijk in Calcutta, bevestigt dat beeld: ook in de zorg overheerst hier de keiharde zakelijkheid.

Voor de liberale delegatieleden is zoveel ondernemerszin een feest. VVD-fractievoorzitter Van Beek, zelf jarenlang werkzaam geweest bij Philips, prijst de ambitie en de creativiteit van de Indiase bevolking. Daar kan Nederland nog wat van leren, vindt hij. Ook D66-fractievoorzitter Van der Laan blijkt in India een echte liberaal te zijn. Zij verbaast zich over de opstelling van met name Bos (PvdA) en Halsema, die thema's als maatschappelijk verantwoord ondernemen en de relatie tussen de middenklasse en de onderklasse willen aansnijden. 'Laat die mensen eerst even wennen aan het idee dat ze winst kunnen maken. Dat duurzame komt over een paar jaar wel', zegt Van der Laan tijdens een werkbezoek aan farmaciebedrijf Biocon.

Even daarvoor hadden Bos en Halsema de lokale manager kritisch ondervraagd over de inzet van Biocon bij het helpen zoeken naar een oplossing voor het aantal hiv-geïnfecteerden in India. Die weigerde in te gaan op suggesties dat Biocon, dat goede resultaten boekt op het gebied van kankerbestrijding en diabetestabletten, een deel van de winst zou moeten inzetten voor aids-preventie. 'Het probleem is zo groot dat zelfs de Indiase overheid het niet kan oplosssen. Wat kan Biocon er dan aan doen?'

Die houding is volgens bezoekers van de receptie van de Nederlandse ambassade kenmerkend voor het huidige India: de middenklasse die profiteert van de groei heeft alle interesse voor het armere deel van de bevolking verloren. De overheid blijft in gebreke als het gaat om de aanleg van infrastructuur, waardoor bijvoorbeeld Bangalore, met ruim 6 miljoen inwoners, in een paar jaar verworden is tot één grote permanente file. Maar ook daar schiet het bedrijfsleven te hulp: er wordt gewerkt aan een privaat gefinancierde snelweg voor alle succesvolle werknemers van Electronic City. De tolweg is niet voor openbaar vervoer en het arme deel van de bevolking bedoeld.

De weg in Bangalore staat symbool voor een veel verdergaande tweedeling in India. Met name PvdA-leider Bos en GroenLinks-leider Halsema voorzien grote problemen met die tweedeling. Zo'n 80 procent van de Indiase bevolking profiteert namelijk helemaal niet van de welvaartsgroei, omdat het platteland totaal onontsloten blijft. Daar wonen 800 miljoen mensen in grote armoede. Basale voorzieningen als water en elektriciteit blijven een ongekende luxe.