'Preferendum' over de nieuwe haven

Waar winden stedelingen zich over op? In Arnhem is de samenwerking tussen PvdA en SP gestrand op de aanleg van een haven. Meesterzet of onzin?

De Nieuwstraat moet weg om ruimte te maken voor een haven. Foto NRC Handelblad, Rien Zilvold arnhem nieuwstraat foto rien zilvold Zilvold, Rien

Hoofdschuddend loopt Folkert Rotshuizen, tachtig jaar oud, door de straten van Arnhem langs de Rijn. Hier wil de gemeente over twee jaar beginnen met de bouw van een haven die de binnenstad met de rivier verbindt. 'In het begin dacht ik nog dat het een leuk idee was', vertelt de bejaarde actievoerder. 'Later besefte ik dat een haven geen enkele zin heeft. Het waterpeil is hier veel te laag, de boten komen zes meter diep te liggen. Er is op deze plaats in de Rijn ook weinig pleziervaart. Het is weggegooid geld.'

Ruim een maand geleden stemde de gemeenteraad definitief in met een aangepast plan om de binnenstad van Arnhem voor één miljard euro te verspijkeren, onder meer door de aanleg van een haven. Het Rijnboogplan beoogt de Gelderse hoofdstad een 'schaalsprong' te laten maken naar een in alle opzichten grootstedelijk milieu.

PvdA-wethouder Sander van Bodegraven is een warm pleitbezorger van de plannen. 'Je hoeft maar één keer door de binnenstad te hebben rond gelopen om te zien dat er iets moet gebeuren', zegt hij. Er komen kantoortorens voor 'hoogwaardige werkgelegenheid' die de stad een 'ongelooflijke economische impuls' geven. Veel woningen worden gesloopt en vervangen door appartementen voor 'mensen met een iets dikkere portemonnee', aldus de wethouder. Ook zullen er drie culturele instellingen worden gehuisvest: museum, schouwburg en filmhuis, alsmede een 'kenniscluster' met scholen, bibliotheek en archief.

Omstreden is op dit moment vooral de bouw van de haven, tweehonderd meter lang en veertig meter breed. Wethouder Van Bodegraven: 'Wij hebben jaren geleden al uitgesproken dat wij de stad naar de rivier willen brengen. De Spaanse stedenbouwkundige Manuel de Solá-Morales heeft de vraagstelling omgedraaid door de rivier naar de stad te brengen. Een meesterlijke zet.'

Tegenstanders, onder wie Arnhemmer Rotshuizen, haalden 1.800 handtekeningen op ter ondersteuning van een verzoek tot referendum over de haven. De gemeenteraad wees dat verzoek vorige maand af. Wel komt er een referendum over de 'inrichting' van de haven, ook wel aangeduid als 'preferendum'. 'We willen de bevolking betrekken bij een aantal varianten', zegt de wethouder.

De haven heeft deze week de onderhandelingen voor een links college gefrustreerd. De PvdA, winnaar van de verkiezingen, was in gesprek met de andere grote winnaar, de SP. Fractievoorzitter Gerrie Elfrink: 'Wij hebben de aanleg van de haven tot inzet van de verkiezingen gemaakt. Veel mensen hebben op ons gestemd omdat wij tegen de haven zijn.' De SP eiste deze week tijdens de onderhandelingen dat er een referendum komt over de aanleg. 'Het werd erg stil toen wij dat zeiden', vertelt Elfrink. 'Men wilde de vergadering meteen schorsen.' Een dag later bleek de PvdA bereid om het Rijnboogplan ietwat aan te passen, maar een referendum over de haven gaat de partij te ver. In reactie op dit 'dictaat' haakte de SP af.

Er zijn ook Arnhemmers die om andere redenen tegen het Rijnboogplan zijn. De Vereniging Stadsschoon strijdt vooral tegen de hoogbouw. 'De bevolking van Arnhem is nu al niet blij met de twee hoge torens die bij het Centraal Station gebouwd zijn', stelt woordvoerder Harry Bod. 'Straks komen daar nog negen torens op de verkeerde plaats bij, precies tussen rivier en stuwwal. Wij hopen dat een nieuw college op zijn schreden zal terugkeren.'

Wethouder Sander van Bodegraven is niet onder de indruk van alle bezwaren tegen het Rijnboogproject. 'Natuurlijk is er discussie over', analyseert hij. 'Als er geen discussie zou zijn, was het een saai en grijs plan. Dat is het niet.'

    • Arjen Schreuder