Luie vrouwen

Deze week lanceerde het Tweede-Kamerlid Sharon Dijksma (PvdA) het plan om vrouwen die hebben gestudeerd en vervolgens niet of nauwelijks gaan werken, een deel van hun opleidingskosten te laten terugbetalen. Het probleem met hoogopgeleide vrouwen die goeddeels thuis zitten is niet alleen dat er sprake is van kapitaalvernietiging. Ze stoten ook lager opgeleiden het brood uit de mond. In de Verenigde Staten hebben ze dat beter bekeken.

Zwarte Vrijdag is hier traditioneel de dag na Thanksgiving die het begin van de jaarlijkse uitverkoop inluidt. In alle vroegte staan lange rijen mensen te wachten tot de de grote Amerikaanse warenhuizen opengaan om zich op de koopjes te storten. In Europa is Zwarte Zaterdag de dag waarop de Fransen massaal op weg gaan naar hun vakantiebestemming in het zuiden, en de autowegen verstopt raken met honderden kilometers file.

Het zou een metafoor kunnen zijn voor het verschil in levensstijl aan weerszijden van de Atlantische Oceaan. Amerikanen hebben gemiddeld langere werkweken en kortere vakanties, maar veel meer geld te besteden dan Europeanen. Volgens Olivier Blanchard, hoogleraar economie aan het Massachussetts Institute of Technology in Boston, luieren we in Europa liever, ook als we daardoor minder geld te spenderen hebben. Dit verklaart in zijn ogen de economische kloof tussen de Verenigde Staten en Europa.

Niet iedereen is het met Blanchard eens. Sommige economen wijzen op de hoge belastingdruk in Europa, die werken minder lonend en vrije tijd juist aantrekkelijk maakt. Weer andere economen verklaren het verschil in arbeidsethos aan de hand van de macht van de Europese vakbonden. Werknemers onderhandelen immers niet ieder voor zich over de duur van de werkweek, dat doen vakbonden. En die hebben in de jaren dat het economisch minder ging collectieve arbeidstijdverkorting bedongen.

Nederlanders werken gemiddeld 25 procent minder dan Amerikanen. Het inkomen is navenant; dat ligt in Nederland ook 25 procent lager dan in de Verenigde Staten. Met gemiddeld 36 uur per week werken Nederlandse mannen niet eens zo gek veel minder dan Amerikaanse mannen, met een gemiddelde van 40 uur per week. Het zijn met name Nederlandse vrouwen die een grote voorkeur voor vrije tijd aan de dag lijken te leggen. Terwijl Amerikaanse vrouwen met een baan gemiddeld 36 uur per week werken, zijnNederlandse vrouwen slechts goed voor 24 uur per week. In alle andere Europese landen werken vrouwen met een baan gemiddeld meer dan 30 uur per week.

Zijn Nederlandse vrouwen werkelijk zoveel luier dan Amerikaanse vrouwen? Niet echt, tenminste niet als je rekening houdt met de uren die ze kwijt zijn aan het huishouden. De economen Ronald Schettkat en Richard Freeman hebben uitgerekend dat Amerikaanse vrouwen per week meer dan 10 uur tijd besparen op koken, schoonmaken en de zorg voor kinderen. In plaats van zelf huishoudelijk werk te doen, betalen ze anderen liever om het werk voor ze te doen. Zo eten Amerikanen veel vaker buiten de deur, maken ze ruim gebruik van wasserettes, stomerijen en boodschappendiensten, en ontfermen kindermeisjes zich overdag over de kinderen.

Ook allerlei persoonlijke diensten worden in de Verenigde Staten op ruime schaal aangeboden en ingekocht. Op een steenworp afstand van je huis kun je op ieder gewenst moment je nagels laten manicuren, je schoenen laten poetsen en een massage krijgen. In New York kun je in het weekend kookhulp aan huis krijgen om de maaltijden voor de hele komende week klaar te maken. De kookdeskundige doet boodschappen en helpt bij het bereiden van de gerechten. Zo toveren jachtige tweeverdieners doordeweeks in een mum van tijd een even voedzame als smakelijke maaltijd op tafel.

Door meer uren per week te werken en kortere vakanties te nemen, hebben Amerikanen voldoende geld om deze diensten in te kopen. Doordat ze minder uren werken en langere vakanties nemen, zijn vrouwen in Nederland gedwongen in hun 'vrije tijd' het huishouden te doen én moeten ze aan het eind van de dag zelf hun nagels lakken. Niks geen voorkeur voor vrije tijd. Per saldo werken Nederlandse vrouwen net zo hard als Amerikaanse vrouwen.

Het Amerikaanse arbeidsmarktmodel creëert wel veel meer maatschappelijke welvaart dan het Nederlandse. Hoog-opgeleide vrouwen in de Verenigde Staten hoeven niet te kiezen tussen kinderen of een volwaardige carrière, maar kunnen, net als mannen, die twee met elkaar combineren. Het extra inkomen wordt besteed aan allerhande huishoudelijke en persoonlijke diensten. Op die manier beperken Amerikaanse vrouwen hun eigen werkdruk, terwijl ze tegelijkertijd nieuwe banen in de dienstensector scheppen voor laagopgeleide arbeidskrachten. Het mes snijdt aan twee kanten.

In Nederland is het mes aan twee kanten bot. Hoogopgeleide vrouwen met kind werken niet of in deeltijd. Ze doen zelf het huishouden, en zijn verder druk met het van en naar de muziekles of het voetbalveld brengen van de kinderen.Allemaal werk waarvoor een academische titel bepaald geen vereiste is. Ondertussen staan veel laaggeschoolden aan de kant. De uitkeringen die deze laatsten ontvangen houden de belastingdruk op arbeid hoog, wat hoogopgeleide vrouwen weer ontmoedigt om voltijds te gaan werken.

De vrijetijdsparadox leidt ertoe dat in Nederland onnodig veel laagopgeleiden aan de kant staan. Om uit deze impasse te komen, zou de overheid volgens Schettkat en Freeman gerichte maatregelen moeten nemen. Het VVD-voorstel om scholen te verplichten voor naschoolse opvang te zorgen is een begin. Verlaging van de belasting op arbeid helpt ook, temeer als die specifiek op werkende vrouwen met kinderen wordt toegesneden.

Dat kan bijvoorbeeld door exclusief voor deze vrouwen toe te staan dat de kosten van huishoudelijke hulp en kinderopvang volledig voor de belasting mogen worden afgetrokken. Hoewel zo'n maatregel zich slecht verdraagt met het principe dat mannen en vrouwen in gelijke mate verantwoordelijk zijn voor het huishouden en de kinderen, sluit hij naadloos aan bij de bestaande praktijk, waarin vrouw en zorg nog altijd synoniem zijn.

Heleen Mees is jurist, econoom en publicist en woont in de Verenigde Staten.