Kennelijk vergis ik mij

“Aan het werk!“, riep zij. Ze droeg een zwarte bontjas en was ergverontwaardigd. Op een plein in Minsk, de hoofdstad van Wit-Rusland, hadden zich honderdendemonstranten verzameld. Ze protesteerden tegen het bewind van de dictator van hun land, die zichzelf met God en Hitler heeft vergeleken en die zich door intimidatie en verkiezingsfraude hernieuwd de absolute macht had toebedeeld. Het vergde moed om tegen hem te demonstreren, want hij had gedreigd met de doodstraf voor iedere demonstrant. Ze hadden tentjes opgezet en voorraden warme kleren aangelegd. Ze waren vastberaden. Het sneeuwde. En toen liep een vrouw in een zwarte bontjas het plein op. “Zie die nietsnutten! Aan het werk moeten zij, aan het werk!“

Aan de andere kant van Europa, daar waar het comfortabel toeven is, ligt Nederland. Ook daar moeten de nietsnutten aan het werk. Terwijl de vrouw in Minsk haar verontwaardiging uitte, zei Sharon Dijksma, Tweede-Kamerlid voor de PvdA, dat hoogopgeleide vrouwen die niet kiezen voor een baan, de kosten van hun opleiding zouden moeten terugbetalen. Ze sprak van kapitaalvernietiging.

In al mijn naïviteit heb ik altijd gedacht dat scholing en opleiding een doel op zich zijn. Ik dacht dat het een taak van de overheid was om ervoor zorg te dragen dat haar burgers zo goed mogelijk worden gevormd en geschoold vanuit de gedachte dat het intrinsiek goed is als mensen kennis vergaren en een wijde blik ontwikkelen. Maar kennelijk heb ik mij vergist. Kennelijk moet scholing burgers omvormen tot productieve leden van de consumptiemaatschappij.

In al mijn naïviteit heb ik altijd gedacht dat democratie een doel op zich was, iets om vastberaden voor te vechten, zelfs wanneer de doodstraf dreigt. Maar ook in de democratie die Nederland heet, blijken burgerrechten en vrijheden in toenemende mate ondergeschikt aan de idealen van mondiale vrijhandel. We zijn niet democratisch omdat dat het beste voor onze burgers is, maar omdat het goed is voor onze economische concurrentiepositie. De nietsnutten moeten aan het werk. Dat is het hoogste doel. Intussen sneeuwt het in Minsk.

Dichter en romancier.