Het Beeld

Na het succes van de dramaserie Roots (1977) over de herkomst van de Afro-Amerikaanse slaven, reisden veel van hun nazaten naar Nigeria of Kameroen om zich daar door onbekende verre familieleden in de armen te laten sluiten. Ook in het BBC-programma Who Do You Think You Are?, dat bekende Britten confronteert met hun stamboom, blijkt er weinig nodig voor volstrekte vereenzelviging met een Schotse, Duitse of Keniaanse voorouder.

Kennelijk is er juist in een tijdperk van individualisering grote behoefte aan de warmte van onvermoede bloedbanden.

Neem nu de bijna 50-jarige schooldirecteur Alex Luijten, die vijf jaar geleden zijn naam liet veranderen in Alex Peltekian. In de aflevering van De Donderdag Documentaire (HUMAN) die Het verhaal van mijn naam heet laat regisseur Dorothée Forma zien hoe weinig Nederlanders weten over de rest van de wereld. Geen van Alex' collega's herkent Peltekian als een Armeense naam, maar ook Alex zelf lijkt geen idee te hebben wat deze nieuwe identiteit met zich meebrengt: om te beginnen heel veel nieuwe familie, die zich in eerste instantie via internet meldt.

De vader van Alex, die ook Alexandre Peltekian heette, verwekte hem in Frankrijk buitenechtelijk bij een Nederlandse au pair. De zoon had wel contact met zijn biologische vader, maar zag hem als Fransman. Pas na diens dood in 1992 ontdekte Alex dat hij in 1912 in Turkije geboren was en de telg was uit een welvarende Armeense familie. Die was in 1915 verdreven, voorzover niet uitgemoord bij de door de meeste Turken nog steeds verontwaardigd ontkende genocide.

Forma volgt de verse Armeniër bij een kennismakingsbezoek in Beiroet aan twee achternichten en vele, vele andere verwanten. Alex jr. vindt het allemaal prachtig: de traditionele gerechten, de Armeens-orthodoxe kerkdienst, de overweldigende hartelijkheid. Hij pinkt een traan weg bij de tentoonstelling van schedels van in 1915 in de Syrische woestijn vermoorde volksgenoten. Daar wist hij allemaal niets van.

Een Armeense kenner van de plaats Dörtyol (“vier wegen'), die behalve Engels, Frans en Armeens ook een aardig mondje Turks spreekt, begeleidt Alex naar de oksel van Turkije. Daar wordt onbekommerd aan omstanders gevraagd naar de resten van de Armeense kerk, die ze aantreffen als ruïne in een buitenwijk. Ook het huis van zijn grootvader wordt bezichtigd. Alex wil het wel kopen, als vakantiehuis, om er samen met zijn nieuwe familie feest te kunnen vieren.

Regisseur Forma, die al in 1997 een film maakte (De muur van stilte) over de non-existente dialoog tussen Turken en Armeniërs, moet de naïviteit met verbazing hebben gadegeslagen. Wat voor de kijker als een dramatische ontknoping komt, namelijk de arrestatie van Alex, gids en filmploeg door de Turkse geheime politie, zal haar minder hebben verrast.

Mij fascineert vooral de onvoorwaardelijke overgave aan een nieuwe etnische identiteit, waarvan de bezitter de portee nog nauwelijks bevatten kan. En dat alles omdat een andere Armeniër een halve eeuw geleden zijn vrouw heeft bedrogen. De band van het bloed, ik zou er zelf iets minder belang aan hechten. Geloof ik.

Volgende week bespreekt Guus van Holland het televisieaanbod. De rubriek “Het Beeld' keert terug op 3 april.