ETA's bankroet

De Baskische terreurbeweging ETA is niet gestikt in haar eerste leugen. Maar de belofte voor een “permanente wapenstilstand' die de separatisten van Euskadi Ta Askasuna (Baskenland en Vrijheid) gisteren gaven, ziet er serieus uit. In de gewelddadige geschiedenis van de ETA is slechts twee keer eerder een wapenstilstand gesloten, die beide malen werd ingetrokken of geschonden.

Nu gebruikt de ETA het woord “permanent'. Terecht rijst de vraag of een permanente wapenstilstand hetzelfde is als een definitief neerleggen van de wapens; een eis van de Spaanse regering voor onderhandelingen. Vermoedelijk niet. Niettemin: er is reden voor hoop.

Er zijn dit keer aanwijzingen dat een vredesproces meer kans van slagen heeft dan voorheen. De slagkracht van de ETA bevindt zich op een dieptepunt door effectief politieoptreden. En binnen de Baskische samenleving leeft sterk de wens dat er een einde komt aan het geweld. Terreur als politiek middel ligt ook in radicale kring slecht na de aanslagen op treinen in Madrid van 2004. De ETA beseft kennelijk dat ze operationeel en ideologisch bijna bankroet is.

De bestrijding van de ETA-terreur was de afgelopen maanden voor het eerst in de Spaanse parlementaire geschiedenis inzet van een verbeten politiek debat. De socialistische regering en de oppositie beschuldigden elkaar van het verbreken van hun pact voor gezamenlijke terreurbestrijding.

De conservatieve Partido Popular, die in 1999 als regeringspartij gesprekken met de ETA zag mislukken, stelde zich op het standpunt dat met deze organisatie niet onderhandeld mag worden en dat zij door politieoptreden op de knieën moest worden gebracht. De oppositiepartij beschuldigde de regering van concessies tijdens geheime onderhandelingen.

Die verwijten zijn deels achterhaald door de nu aangekondigde wapenstilstand. Gisteren bood oppositieleider Rajoy zijn hulp aan. Die is noodzakelijk, omdat een onderhandelingsproces dat niet kan rekenen op brede parlementaire steun, tot mislukken is gedoemd. Dit is nu de grootste uitdaging: het ongedaan maken van de confrontaties die al veel te lang het Spaanse parlementaire debat bepalen. Het gemeenschappelijke doel - een definitief verdwijnen van de terreur - overschrijdt de partijbelangen.

De ETA dient allereerst haar belofte na te komen. Na bijna drie jaar zonder moordaanslagen was zij nog steeds actief met afpersingen, straatbendes en “rugzakaanslagen'. Ook deze “kleine terreur' zal moeten worden afgeschaft voordat sprake kan zijn van een vredesproces.

Het is voorstelbaar dat in ruil Batasuna, de politieke tak van de ETA, weer tot legale partij wordt verklaard. Ook het verplaatsen van ETA-gedetineerden naar gevangenissen dichter bij Baskenland kan een stap in de onderhandelingen zijn. Maar de vorming van Groot-Baskenland op Spaans en Frans grondgebied, onverminderd de hoofddoelstelling van de ETA, is als politieke concessie volstrekt uitgesloten. Premier Zapatero heeft gelijk met zijn terughoudende conclusie dat het hier gaat om een eerste stap op een lange en moeilijke weg.

Commentaren geven het standpunt van de krant, op basis van discussies tussen hoofdredactie en commentatoren. Reageren: lezerschrijft@nrc.nl