De islam? Niet mee bemoeien!

Ga met de islam om zoals met de kerk, zegt de islamkenner.

“Wij laten ons gijzelen door radicale moslims.“

“Maar wat is de oplossing voor de huidige crisis met de islam in Europa“, vraagt de Franse islamdeskundige Olivier Roy retorisch nadat hij “de problemen met de islam in Europa' heeft geanalyseerd. Hij geeft zelf het antwoord. “Het conflict in het Midden-Oosten tot een eind brengen zou leuk zijn, maar dat lost onze problemen in Europa niet op. Nee, we moeten de islam in Europa toelaten als een pure religie en de moslims van allerlei signaturen ruimte in het pluralistisch bestel gunnen.“

Zo simpel is het ook weer niet, erkent hij. De paniekerige reactie bij een deel van de politici is een onderdeel van de problemen met de islam in Nederland en andere Europese landen, betoogt Roy, een van de meest vooraanstaande islamkenners in Europa. Roy deed deze week even Amsterdam aan aan de Vrije Universiteit een lezing te geven.

De pogingen en wensen bij politici om wetten aan te passen die “de islam' het hoofd moeten bieden, zoals van het Tweede-Kamerlid Geert Wilders in zijn verkiezingsprogramma, noemt Roy als “onzinnig“. Bewijzen van ongeloof in eigen keuzes, tekenen van zwakte, zo typeert de Fransman dergelijke “paniekpolitiek'. Roy: “Het Westen heeft wel vaker ondemocratische ideologieën voortgebracht. Als de afgelopen eeuw ons iets heeft laten zien dan is dat wel de kracht van de democratieën. We hebben het fascisme en communisme toch ook overleefd.“ Het pluralisme, betoogt Roy, is juist de kracht van ons systeem.

Radicalisme onder moslims in Europa beschouwt Roy als een Europees verschijnsel dat geheel los staat van de islamitische “moederlanden'. De islam in Europa wordt niet omringd door een lokale “islamitische' cultuur. Roy: “De islam raakt gedeculturaliseerd en geïndividualiseerd in Europa. Sommige jongeren kiezen voor de identiteit van het land waar ze wonen, of versterken juist de etnische identiteit en anderen zoeken hun heil in de islam.“

Mohammed B., de moordenaar van cineast Theo van Gogh, en zijn veroordeelde “broeders' van de terroristische Hofstadgroep zijn volgens Roy te vergelijken met andere terroristische groepen uit de recente geschiedenis van Europa. “We moeten accepteren dat we nou eenmaal met terroristen te maken hebben. Maar een echt gevaar vormen ze niet voor onze democratie. Het terrorisme is het onderwerp niet. De echte uitdaging is de integratie.“

Het promoten van de gematigde islam en moslims, zoals Europese politici proberen, is niet bevorderlijk om tot een “Europese islam' te komen, vindt Roy. “We moeten met de islam omgaan zoals we met de kerk omgaan: niet mee bemoeien. Secularisme verbiedt de inmenging van de staat in de religie. We moeten ophouden om van dé moslims democraten te willen maken. Het debat is de beste manier om een confrontatie met de moslims te vermijden. Conservatieve en fundamentalistische ideologieën zijn goed behandelbaar in een pluralistische omgeving. Alleen dan kunnen jongeren, die een potentieel doelwit zijn van radicalen, bereikt worden.“

Is het samengaan van islam en democratie een utopie? “De katholieke kerk is nog steeds geen democratische instelling“, zegt Roy laconiek. “Maar de meeste katholieken hebben geen probleem met democratie. Het is juist een misverstand om te denken dat iedereen in een democratische samenleving democraat moet zijn.“

Maar hij vindt het wel onzinnig om te denken dat moslims het verschil tussen religie en politiek niet kunnen of willen inzien, zegt hij verwijzend naar de gemeenteraadsverkiezingen, waarbij veel migranten op sociaal-democraten hebben gestemd.

“Het is juist het discours van de fundamentalistische moslims dat de islam geen onderscheid maakt tussen religie en politiek. Het zijn de fundamentalisten die steeds praten over dé islam, de ummah, de geloofsgemeenschap. Wij, Westerse politici en opiniemakers laten ons gijzelen door radicale moslims door deze opvatting over te nemen.

“Onze politici gaan naar de moskee en de imam om het probleem met “de islam' met ze te bespreken. Wat is nou een imam? Hij is niet meer dan één moslim.“