Compassie met de schepping

Pas was L'Oréal nog de vijand, want de samenzweerder die vrouwen onzeker wil maken. Nu is het schoonheidsconcern de nieuwe eigenaar van The Body Shop en is oprichtster Anita Roddick schatrijk.

Wie een filiaal van The Body Shop aan Oxford Street binnenloopt, al vanaf de straat feilloos te herkennen aan zijn merkwaardige zoete geur, struikelt er bijna over de goede bedoelingen.

Al direct bij de ingang op het eerste bordje bij een aantal flesjes met groene theeboomolie wordt de klant onontkoombaar geconfronteerd met de ethische aanpak van het bedrijf. Naast de prijzen voor de groene flesjes vermeldt het bordje dat The Body Shop tegen dierproeven is, voor het bevorderen van zelfrespect, voor de rechten van de mens en voor de bescherming van de planeet in het algemeen. Ook krijgt de klant nog te horen dat de producten van The Body Shop met hartstocht zijn gemaakt, made with passion.

Voor wie de boodschap nog niet had meegekregen, hangen er ook posters in de zaak met blij kijkende Braziliaanse kinderen, die dankzij de eerlijke prijs die hun ouders nu voor hun babassu-olie krijgen naar school kunnen. The Body Shop heeft immers ook een passie voor fair trade, zo informeert de poster de klanten.

Compassie voor alle levende wezens, van de menselijke én van de dierlijke soort, is altijd in de meest letterlijke zin het handelsmerk van de oprichtster van het concern geweest, de inmiddels 63-jarige Anita Roddick. De enige mensensoort waarvoor Roddick nooit erg warm kon lopen, wanneer we even afzien van enkele Amerikaanse presidenten, is de zakenman. Meer dan eens gaf ze blijk van haar afkeer van 'dinosauriërs in krijtstreeppakken', die er altijd maar op uit zijn nog meer winst te maken. Zelfs voor de aandeelhouders van haar eigen bedrijf toonde ze geen enkele achting. 'Ik heb geen enkele verplichting aan hen', verklaarde ze eens.

Groot was dan ook de consternatie toen Dame Anita - de titel verleende de Britse koningin Elizabeth haar in 2003 - vorige week instemde met de verkoop van het hele bedrijf voor de som van 652 miljoen pond (975 miljoen euro) aan L'Oréal. Het Franse schoonheidsconcern staat immers niet bij uitstek bekend om zijn ethische ondernemersgeest. Roddick zelf hekelde L'Oréal nog maar drie jaar geleden omdat het volgens haar onderdeel uitmaakte van een samenzwering van de schoonheidsbranche om vrouwen onzeker van zichzelf te maken.

Ook sommige klanten van het filiaal aan Oxford Street reageren teleurgesteld op het nieuws. 'Ik kom hier in de eerste plaats om de producten, maar het idealisme van de Body Shop heeft me altijd aangesproken', zegt een jonge vrouw, die met een vriendin op pad is. 'Ik weet niet of de overname veel verschil zal maken, maar ik had liever gezien dat het bedrijf in handen van Anita Roddick zelf was gebleven. Dit riekt toch een beetje naar een uitverkoop van haar idealen.'

Ook een wat oudere man, die zojuist een uit hennep vervaardigde crème heeft aangeschaft voor de gevoelige handen van zijn echtgenote, een pianiste, heeft sympathie voor de ethische aanpak van The Body Shop. 'Maar ik heb me wel al vaak afgevraagd hoeveel er in werkelijkheid overblijft voor al die goede doelen en of het bedrijf in werkelijkheid toch niet wat commerciëler was dan het zich voordeed', zegt hij. 'Die vermoedens zijn door de verkoop aan L'Oréal wel versterkt.'

Ook het feit dat het aandeel van 18 procent in The Body Shop van Roddick en haar echtgenoot Gordon het echtpaar een slordige 117 miljoen pond oplevert leidde bij veel bewonderaars tot gefronste wenkbrauwen. Dame Anita tilt daar niet zwaar aan. Ze heeft al aangekondigd dat ze het grootste deel van haar fortuin aan liefdadige werken wil besteden. Of zoals ze eens in het verleden verklaarde: 'Ik wil niet rijk sterven.'

Dat was het sein voor de meest uiteenlopende liefdadigheidsclubs om haar vorige week prompt te bombarderen met projectvoorstellen. Op haar eigen website, www.anitaroddick.com, zag ze zich genoopt tot een waarschuwing dat ze ongevraagde verzoeken niet zal honoreren. Voorlopig wil Roddick zich met haar gulle gaven beperken tot een hele reeks organisaties die ze toch al steunde, waaronder Amnesty International, Greenpeace, de World Development Movement, en het National Labor Committee.

Roddick reageerde getergd op de suggestie dat ze haar ziel aan de duivel had verkocht. Ze zei zich juist veel voor te stellen van de adviseursrol die ze zal vervullen voor L'Oréal. De nieuwe eigenaar van The Body Shop heeft ondanks zijn desinteresse in het verleden inderdaad aangegeven grote belangstelling te hebben voor de fair trade-activiteiten van The Body Shop en die ook elders in L'Oréal te willen toepassen.

L'Oréal, al jaren een zeer winstgevend bedrijf onder leiding van de Britse manager Sir Lindsay Owen-Jones, lijkt ernst te maken met een wat milieuvriendelijker imago. Vorige maand kocht L'Oréal (omzet in 2004 14,5 miljard euro en operationele winst 1,6 miljard euro) ook al het Franse bedrijf SkinEthic op, dat is gespecialiseerd in het maken van menselijk weefsel langs kunstmatige weg. Met die techniek kunnen nieuwe producten op menselijk weefsel worden getest zonder dat er eerst nog dieren aan te pas hoeven te komen.

De prijs die Roddick en de overige aandeelhouders nu voor The Body Shop opstrijken is aanmerkelijk hoger dan die nog maar een drie jaar geleden zou zijn geweest. Toen stond de koers van The Body Shop-aandelen op slechts 20 procent van waar die thans is aangeland. Dit is vooral de verdienste van de nieuwe topman Peter Saunders, die het bedrijf weer nieuw elan heeft gegeven nadat de formule een aantal jaren geleden wat leeggebloed leek.

Het overweldigende succes van The Body Shop bracht Roddick tegen wil en dank in contact met de wereld van het grote geld. Dat paste eigenlijk niet bij haar. Liever dan een lunch met bankiers in de Londense City woonde ze een betoging tegen de oorlog in Irak bij of een manifestatie tegen de kap van het Braziliaanse regenwoud. Haar engagement was grenzeloos. Niet alleen probeerde ze constant binnen het eigen bedrijf aan de hoogste morele normen te voldoen maar ook daarbuiten. 'Je maat moet worden genomen op grond van wat je teruggeeft aan de gemeenschap', verklaarde ze nog vorige week.

Ook nu ze schatrijk is, is de vrijgevochten Roddick niet van plan een overdadige levenswijze aan te nemen en haar oude idealen te verloochenen. De avond nadat de deal met L'Oréal was bezegeld nam ze haar familie mee uit eten, naar de Pizza Express. Voor haar man kon er een wijntje vanaf, voor Anita zelf niet, want ze drinkt niet.