Aids is sneller dande VN

Bij het tegengaan van de aids-epidemie wordt vooruitgang geboekt.

Maar de ziekte verspreidt zich nog altijd sneller dan de bestrijding ervan.

Hij is de Kassandra van de Verenigde Naties, de onheilsprofeet die niet geloofd wordt, niet op tijd, niet door iedereen. Al elf jaar lang leidt hij UNAIDS, het VN-programma voor aids-bestrijding. Al elf jaar waarschuwt hij dat de aids-epidemie een gezondheidscrisis is zoals de wereld nog nooit heeft gekend. Daarvoor was hij mede-ontdekker van het Ebola-virus, hoogleraar microbiologie in Antwerpen en Nairobi, topfunctionaris van de WHO, de wereldgezondheidsorganisatie.

Nooit eerder in het bestaan van UNAIDS is de Vlaming dr. Peter Piot zo optimistisch geweest. Alle instrumenten om de aids-epidemie te keren zijn beproefd en beschikbaar. Maar er wordt veel te weinig mee gedaan.

Dat zei u al in 1999.

“Dat is nog steeds zo, maar minder extreem. De kloof wordt kleiner tussen wat mogelijk is en wat wordt gedaan.

Destijds was voor aids-bestrijding buiten rijke landen nog geen miljard dollar beschikbaar. Vorig jaar werd 8,4 miljard dollar besteed. In 1999 waren er buiten de rijke landen misschien enkele tienduizenden mensen die met aids-remmers werden behandeld. Dat aantal steeg vorig jaar boven de miljoen.

Destijds waren er hooguit twee landen die een daling van het aantal nieuwe besmettingen lieten zien: Oeganda en Thailand. Nu zijn er veel meer van die landen zoals Kenia, Cambodja, Haïti, Zimbabwe. Toen konden we de catastrofe alleen maar documenteren. Nu zijn we levens aan het redden.“

Dus de wereld is de oorlog tegen aids aan het winnen?

“Dat niet. Bij de bestrijding is grote vooruitgang geboekt. Maar de epidemie heeft zich nog sneller ontwikkeld. Die heeft zich uitgebreid naar Oost-Europa, India en China. We rennen nog steeds achter de ziekte aan. De overwinning is nog niet in zicht.“

Vijf jaar geleden heeft de Algemene Vergadering van de VN voor het eerst een speciale zitting aan aids gewijd. Ze verplichtte zich allerlei doelen na te streven. Wat er van die verklaring terecht is gekomen, onthult Kofi Annan, secretaris-generaal van de VN, in mei, voorafgaand aan een vervolg-top. Wat zal het oordeel zijn?

“De VN-top vijf jaar geleden was een keerpunt, een politieke doorbraak. Aids kwam uit het getto. Voor het eerst erkenden politieke leiders massaal het probleem. Er is een mondiaal fonds ter bestrijding van aids gekomen om extra middelen te vergaren, zoals de top had afgesproken.

In de helft van de meest getroffen landen is het percentage besmette jongeren met een kwart gedaald, zoals de top als doel had gesteld. Maar in de andere helft is dat niet gebeurd. De resultaten zijn gemengd.“

Een tweede doorbraak leek het initiatief van de Wereldgezondheidsorganisatie eind 2003 om buiten de rijke landen binnen twee jaar drie miljoen mensen aan aids-remmers te helpen.

“Dat initiatief was cruciaal, ook al is het doel niet gehaald. Het heeft als katalysator gewerkt. Bijna alle landen hebben een begin gemaakt met verstrekking van de medicijnen. We zijn alweer in een nieuwe fase. De G8, de zeven belangrijkste industrielanden plus Rusland, hebben vorig jaar bepaald dat vóór 2010 iedereen die aids-remmers nodig heeft, die ook moet kunnen krijgen.“

Universele toegang, is dat echt uitvoerbaar? De Wereldgezondheidsorganisatie heeft haar doel van drie miljoen mensen aan de medicijnen niet eens gehaald?

“Het is haalbaar. Het duurt wel langer dan we hadden gedacht. De eerste twee jaar hadden we onze handen vol aan het opzetten van de infrastructuur: aankoop van de medicijnen, training van personeel. Het fundament is gelegd. Nu kunnen we versneld de schaal vergroten.“

Intussen komt het mondiaal aidsfonds ook dit jaar weer geld tekort. Uitbreiding van aids- bestrijding stagneert?

“Ik kan me niet voorstellen dat het fonds pas op de plaats moet maken. Maar het extra geld voor nieuwe projecten zal beperkt zijn. Buiten de rijke landen is er dit jaar 15 miljard dollar nodig voor aids-bestrijding. Dat halen we niet.“

De VN-gezant voor aids in Afrika, Stephen Lewis, ziet 2006 als een cruciaal jaar voor de aids-bestrijding.

“Daar ben ik het mee eens. Financieel en politiek. Blijven de beschikbare fondsen voor aids-bestrijding toenemen? Trekt de VN-top over aids eind mei genoeg regeringsleiders? Zien we een doorbraak in de resultaten? Een flinke daling van het aantal nieuwe besmettingen? Een flinke verhoging van het aantal mensen dat aids-remmers krijgt?“

Vorige week zei een Amerikaanse wetenschapper in de Oprah Winfrey-show dat vogelgriep een veel grotere bedreiging voor de mensheid vormt dan aids.

“Vogelgriep kan net zoals aids miljoenen mensen doden. Het grote verschil is dat een vogelgriepepidemie na maximaal een jaar voorbij is. Dan is het gedaan: iedereen is dood of immuun. De aids-epidemie duurt nog generaties. Ze is een van de grootste problemen van onze tijd.“

Zoek landeninformatie en bekijk onderzoeksrapporten op www.unaids.org.