Thuisblijven is een onbetaalbare luxe

De druk op vrouwen om te gaan werken wordt steeds groter.

Nu moeten moeders die niet werken van de PvdA hun studie deels terugbetalen.

Foto Walter Herfst Woerden 22 maart 2006 Janneke Goudswaard met zonen Niek en Koos. Foto: Walter Herfst Herfst, Walter

De dochter van Marrigje Barnard uit Texel hield er een spreekbeurt over op school. Moeders moeten werken, hield ze haar klasgenoten voor, want 'thuis mis je van alles'. Barnard ging na haar hbo-opleiding voor verpleegkundige werken, maar na een galblaasoperatie kreeg ze medische klachten waardoor ze dat niet meer kon. Nu heeft ze zes kinderen. Als het aan Sharon Dijksma ligt had ze de kosten van haar opleiding deels moeten terugbetalen.

Dijksma, vice-fractievoorzitter van de PvdA in de Tweede Kamer, vindt dat hoogopgeleide vrouwen na hun studie moeten blijven werken. Ook als ze kinderen krijgen.

Ze is niet de eerste die dat vindt. Minister Hoogervorst van Volksgezondheid suggereerde twee jaar geleden dat als artsen na hun studie in deeltijd gingen werken, ze ook een deel van hun opleidingskosten moesten terugbetalen. Een medisch specialist opleiden kost al gauw een miljoen euro, zei hij. Yvonne van Rooy, collegevoorzitter van de Universiteit Utrecht vindt ook 'dat we meer uit moeten dragen dat vrouwen die dankzij de samenleving een goede opleiding kunnen volgen, dit na hun studie moeten terugverdienen'.

De druk op vrouwen om te gaan werken zal de komende jaren flink worden opgevoerd, verwacht Mirjam Sijmons, directeur van uitzendorganisatie Content. Er zullen meer ouderen zijn en minder werkende mensen om de zorg aan die ouderen te betalen. Daarom wil de overheid dat iedereen die kan werken ook gaat werken. 'Niet werken is een luxe die we ons niet meer kunnen veroorloven', zegt Sijmons. Niet alleen voor niet-werkende vrouwen maar ook voor werkloze allochtone mannen, ouderen (die langer moeten werken) en sommige arbeidsongeschikten.

De krapte op de arbeidsmarkt wordt groter, maar twintigers en dertigers hebben steeds minder zin om al hun tijd aan een carrière te besteden. Uit onderzoek blijkt dat 86 procent van de pas afgestudeerde artsen in deeltijd wil werken. Ze willen niet meer altijd voor hun patiënten klaar staan. Toen aan studenten aan de universiteit van Leiden werd gevraagd wie veertig uur zou gaan werken, zei minder dan tien procent dat te willen. Zesendertig uur, hooguit.

Het probleem is niet dat vrouwen niet willen werken, maar dat ze te weinig werken. 68 procent van de vrouwen werkt. Van de hoogopgeleide vrouwen met kind blijft 90 procent doorwerken. Dat aantal bleef de afgelopen jaren toenemen. Maar ze werken vaak twee, drie dagen.

In geen ander land werken zoveel vrouwen in deeltijd. Daardoor kunnen ze moeilijk carrière maken. In de bestuursraden van grote ondernemingen in Nederland is slechts 4 procent vrouw. En bovendien: hoe minder uren vrouwen werken, hoe eerder ze zullen afhaken. 'Nederland zou geen kampioen deeltijdwerken meer moeten zijn', zegt Van Rooy. Van de studenten geneeskunde is inmiddels 70 procent vrouw. 'Het is dus niet alleen wenselijk dat vrouwen blijven werken en meer gaan werken, het is maatschappelijk ook hard nodig.'

Sijmons: 'Vrouwen doen zichzelf tekort als ze niet in staat zijn zichzelf financieel te onderhouden.' Ze somt op. Als vrouwen een paar jaar niet werken, komen ze moeilijk nog aan een baan. Een op de drie huwelijken strandt. De alimentatieplicht geldt, denkt ze, hooguit een jaar of tien.

Door vrouwen een deel van hun studie terug te laten betalen, stimuleer je ze niet om te werken, maar demotiveer je ze te gaan studeren, vermoedt Hessel Oosterbeek van de Universiteit van Amsterdam. Marrigje Barnard uit Texel beaamt dat. Als haar vóór haar studie was verteld dat ze beboet zou worden als ze niet zou gaan werken, was ze niet gaan studeren, zegt ze nu. Als het voorstel van de PvdA na haar studie zou zijn ingevoerd, had ze een uitkering aangevraagd om de boete te ontlopen.

Als je al deze mensen vraagt hoe vrouwen dan wel gestimuleerd moeten worden om meer te werken noemen ze allemaal de kinderopvang en de naschoolse opvang. Die moeten beter Yvonne van Rooy: 'Op scholen in België zijn sport en cultuur meer een onderdeel van de school, zodat ouders bijvoorbeeld niet met de kinderen heen en weer hoeven te slepen.' En, zeggen ze, we zouden af moeten van het idee dat vrouwen voor de kinderen moeten zorgen. Directeur Sijmons: 'Als vrouwen worden bestraft omdat ze thuiszitten, moeten de mannen voor wie ze thuis zitten evengoed worden bestraft.'

Inger Kuin

    • Esther Rosenberg