Oost-Europeanen in steeds meer landen welkom

Het kabinet beslist binnenkort of de grenzen voor Oost-Europese arbeidsmigranten worden geopend. Toelating van migranten schept niet minder, maar meer banen, berekende het Centraal Planbureau.

Zorgen Oost-Europese werknemers op de arbeidsmarkt voor grote verdringing van Nederlandse krachten? Of creëert toelating van 'de Polen' een economische dynamiek die juist méér banen schept?

Over deze vraag breekt het kabinet momenteel het hoofd. De beslissing over het wel of niet openstellen van de grenzen voor werknemers uit de nieuwe, voornamelijk Oost-Europese EU-lidstaten valt waarschijnlijk volgende week.

Intussen lopen de meningen in politiek Den Haag sterk uiteen.

De PvdA-fractie twijfelt, maar beslist pas nadat het kabinet een besluit heeft genomen. De CDA-fractie wacht ook op het kabinetsbesluit. D66, GroenLinks en VVD zijn voor het openen van de grenzen. De SP is faliekant tegen.

Bovendien is van belang wat de omringende landen besluiten. 'We moeten niet het putje worden waar al het water naar toestroomt', zei minister Bot (Buitenlandse Zaken, CDA) vorige week.

Direct na de toetreding van tien nieuwe EU-landen in mei 2004 openden slechts drie van de vijftien 'oude' lidstaten de grenzen: Groot-Brittannië, Ierland en Zweden. Vorige maand concludeerde eurocommissaris Vladimir Spidla (Werkgelegenheid en Sociale Zaken) in een evaluatierapport, dat deze landen er alleen maar voordeel bij hebben gehad. 'We hebben geen aanwijzingen dat de arbeidsmarkt ernstig is verstoord. Integendeel: in Groot-Brittannië, Ierland en Zweden hebben de nieuwelingen aanzienlijk bijgedragen aan de productiviteit en de economische groei', aldus Spidla.

Andere belangrijke conclusie van de Europese Commissie is, dat de beperkingen maar weinig effect hadden op de komst van migranten. Volgens de Commissie worden de migratiestromen voornamelijk bepaald door vraag en aanbod. Intussen neigen diverse andere 'oude' lidstaten net als Nederland naar het opheffen van de belemmeringen. Spanje, Portugal en Finland hebben aangekondigd hun grenzen onvoorwaardelijk open te stellen. Italië, Denemarken en Griekenland twijfelen nog. Duitsland heeft gisteren besloten dat het de beperkingen voorlopig handhaaft. Het ministerie van Werkgelegenheid geeft jaarlijks 500.000 vergunningen af aan Oost-Europese werknemers. Frankrijk wil alleen Oost-Europeanen toelaten in sectoren met personeelstekorten en België stelt de beslissing voor onbepaalde tijd uit. Er wordt eerst een registratiesysteem ingevoerd, dat oneerlijke concurrentie op loon- en arbeidsvoorwaarden moet voorkomen.

De vakbonden in Nederland eisen een soortgelijke maatregel alvorens de Nederlandse grenzen open mogen. Momenteel doet Nederland al wat de Fransen van plan zijn; er worden alleen Oost-Europeanen toegelaten in sectoren waar een tekort is aan Nederlandse arbeidskrachten. In 2005 werden krap 30.000 tewerkstellingsvergunningen afgegeven aan werknemers uit de nieuwe EU-landen. Als Nederland de deur helemaal openzet, verwacht onderzoeksbureau Ecorys een extra stijging van 33.000 Oost-Europese arbeidsmigranten. Volgens Ecorys zal er waarschijnlijk sprake zijn van verdringing, vooral in de laaggeschoolde arbeid. Onduidelijk is hoeveel Nederlanders daarvan de dupe zijn.

Desondanks zijn staatssecretaris Van Hoof (Sociale Zaken, VVD) en minister Brinkhorst (Economische Zaken, D66) voorstander van het openen van de grenzen. Zij worden daarin gesteund door het Centraal Planbureau. Onderdirecteur Taco van Hoek verklaarde dinsdag, dat een open markt voor Europese werknemers Nederland vooral kansen biedt.

'Poolse werknemers verbeteren onze concurrentiepositie. Als zij goedkoper en meer gemotiveerd werken, levert dat bijvoorbeeld de tuinbouw kostenvoordeel op. Dit leidt tot stijging van de productie en een toename van de werkgelegenheid', aldus Van Hoek.

Zeker nu de economie aantrekt, is er grote behoefte aan laaggeschoolde werknemers, meent bijvoorbeeld de branchevereniging van uitzendbureaus. Vanaf 1 mei 2011 zijn alle lidstaten sowieso verplicht hun arbeidsmarkt onbeperkt open te stellen.