'De besten wijken uit naar VS'

Aneta Karczmarek werkt aan de Universiteit van Amsterdam. In Polen is de professor 'God'. In Nederland blijkt hij gewoon Hans te heten. 'In Polen een vraag stellen, betekent dat je niets weet.'

Aneta Karczmarek (29) kwam in 2001 naar Nederland. Ze werkt als moleculair bioloog aan de Universiteit van Amsterdam.

'Ik liep stage in Warschau. Het was verschrikkelijk. Ik had niks te doen, maar moest wel komen. Je moet je uurbriefjes invullen. Je kunt geen andere stageplaats vragen. Toen besloot ik naar Nederland te gaan.'

Volgens Karczmarek zou zoiets in Nederland nooit gebeuren. 'Ik wil zelf iets aan mijn stagiaires hebben, dus begeleid ik ze goed.' Ze zit soms veertien uur achter elkaar achter de microscoop. Haar onderzoeksgroep bekijkt celwanden van resistente bacteriën, om daar antibiotica voor te kunnen ontwikkelen.

'In Polen is de professor God, maar de moleculaire biologie ontwikkelt zich zo snel, dat iemand die dertig jaar geleden studeerde, niets meer weet.' Toch blijven de oude professoren zitten. Wat zij zeggen is waar - als postdoc of student heb je niets te zeggen, vertelt Karczmarek.

'Je wordt niet gestimuleerd beter te zijn dan een ander. Je hebt een baan voor je leven. Hoe je presteert, verandert niets aan je loon.' Het zijn overblijfselen uit de socialistische tijd, volgens Karczmarek. Gevolg is dat aan de Poolse universiteiten weinig wordt gepubliceerd en jonge wetenschappers weggaan. 'Ze raken gefrustreerd. De besten gaan naar de Verenigde Staten of Groot-Brittannië.'

Als postdoc aan een Nederlandse universiteit moet je elke twee jaar op zoek naar een nieuw project, en 'dat gaat te ver', vindt Karczmarek. Vooral voor vrouwen is de onzekerheid een probleem. In Polen zijn meer vrouwelijke professoren, vertelt ze.

Karczmarek is blij dat ze hier 'alles kan zeggen' op de universiteit. Ze moest eraan wennen dat titels niet worden gebruikt. 'Toen ik hier net was, kwam ik er een keer achter dat iemand die ik al weken Hans had genoemd, de professor was. Ik schrok me rot!'

Het was ook wennen dat studenten 'een grote mond' hebben. Maar Karczmarek vindt het goed dat ze meer vragen stellen. 'In Polen betekent als je een vraag stelt dat je iets niet weet.' Verder hebben Nederlandse studenten meer vaardigheden, 'maar ze weten minder'.

Ze ziet het academische klimaat in Polen langzaam veranderen. 'Ik ken goede onderzoeksgroepen waar professoren en aio's samenwerken. Mensen realiseren zich dat het zo niet langer kan.'

Wat ze vindt van de vraag of Polen ongelimiteerd naar Nederland moeten kunnen komen, wil Karczmarek niet zeggen.