Oppositie breekt verzet in Minsk zelf op

Ondanks internationaal protest blijft Loekasjenko onbetwist heerser van Wit-Rusland. De oppositie heeft na drie dagen van protest in Minsk, de acties voorlopig opgeschort.

Hoe blaas je een nachtkaars uit? Een lastig probleem voor de oppositie, gisteren op het Oktoberplein in Minsk waar duizenden jongeren koppig protesteren tegen de volgens de OVSE frauduleuze herverkiezing van Wit-Russische president Loekasjenko.

Rond negen uur 's avonds luisteren we een gesprek af tussen oppositieleiders Milinkevitsj, Kozoelin en een onbekende adviseur.

Milinkevitsj: “De mensen moet van het plein, ze moeten het tentenkamp NU opbreken“.

Adviseur: “Dat kan jij ze echt niet vertellen. Vaarwel mensen, bedankt! Absoluut niet! Dan is je geloofwaardigheid weg. We kunnen de studentenleider onder druk zetten zodat ze vrijwillig gaan“.

Milinkevitsj: “Zoek dan de studentenleider“.

Adviseur: “Wie is dat?“

Uiteindelijk brengt kandidaat Kozoelin het slechte nieuws. ,,Er is een revolutie geweest, hoera!'', roept hij, en daarna: ,,We hebben informatie dat de macht vannacht het Oktoberplein ontruimt. Wij zijn met u, lieve mensen en daarom: ga naar huis en kom terug op 25 maart, de Dag van de Republiek.''

Een striemend fluitconcert. “We blijven! Verraad.' Dit is een bittere pil voor de studentenbeweging Zoebr (bizon). Een nacht lang hebben ze in bijtende vorst en sneeuwstormen hun kamp bewaakt terwijl in het zwart geklede politietroepen als wolven rond de kudde cirkelden. Nu en dan sleurden ze een afgedwaalde student over de ijsvlakte naar een arrestantenbus. En nu gewoon naar huis? De jeugd blijft, gitaarrock snerpt over het verlaten plein. ,,Heeft iemand hier contact met de oppositieleiders?'', roept een wanhopige student uren later door de installatie. ,,We moeten praten.'' In de nacht arresteert de politie vijftig betogers die eten halen of plassen.

,,Wat een geiten'', scheldt Larissa, een ontslagen arts. ,,Gisternacht kwam kandidaat Kozoelin ons al ontmoedigen. De politie zou ons kamp om drie uur aanvallen. Om vier uur. Om vijf uur. Hij werkt voor de KGB.'' Dat zou niet eens vreemd zijn: in ex-Sovjetstaten werken delen van de oppositie, en complete partijen, vaak heimelijk voor de macht. In een politiestaat die zonder gêne gelijkgeschakelde media, bestuurlijke hulpbronnen en het repressieapparaat inzet, valt een “kleurenrevolutie' naar Oekraïens model ook niet eenvoudig te organiseren. Zeker als tachtig procent van de economie in staatshanden is en werknemers alleen jaarcontracten krijgen, zodat ontslag altijd dreigt. Daardoor ontbreekt het tevens aan ontevreden zakenlui om protest te financieren.

Toch is het ambitieniveau van de oppositie verdacht gering. De hoeveelheid betogers zondag was een complet verrassing, erkennen ze. Dat bleek ook uit de verbaasde blik waarmee kandidaat Milinkevitsj zondag over de mensenzee uitkeek. ,,Zeg toch iets, lummel'', stootte zijn vrouw hem aan. Er waren geen microfoons, geen muziekgroepen, niets. Woordvoerder Voznjak vanochtend: ,,Wij hebben niets georganiseerd! We waren tegen dat tentenkamp. Dat ging spontaan.'' Voznjak vindt dat alles prima is verlopen. ,,Een paar procent en veel volk op straat. Goed toch?''

Een politica verwijt het Westen gebrek aan steun. ,,Die theatrale Oekraïeners hengelen al het hulpgeld binnen.'' Amerikaanse en Europese budgetten voor Wit-Rusland zijn vergeleken met vier jaar geleden gehalveerd en gaan vooral naar projecten buiten de grenzen: een nieuwe radiozender in Litouwen bijvoorbeeld. Maar stelen ze zelf niet alles?. De politica zucht. ,,Het klopt dat velen hier op Europese kosten graag oppositie voor het leven zijn.''

Expert Andrew Wilson schat in zijn boek “Virtual Politics' dat in 2001 en 2002 een derde van de vijftig miljoen dollar Amerikaans hulpgeld verdween in de “nevelige ngo-sector' of dure websites die alleen door Westerse sponsors worden gelezen, zoals Charta '67. Studentengroep Zoebr (Bison) beschikte in 2001 over posters, tapes, CD-Roms, stickers en Tshirts. ,,De Amerikanen konden dat geld beter vergokken in Las Vegas'', spot criticus Oeladzimir Katkouski.

Ditmaal was Zoebr straatarm. ,,We krijgen alleen seminars in Vilnius, waar mannen met baarden ons uitleggen hoe prachtig ze in 1991 met Sovjettroepen streden rond hun televisietoren'', klaagde de woordvoerder van Zoebr. ,,Nog wat basispsychologie en dan hup aan het bier.'' Anderzijds erkent ook hij: ,,We moeten het zelf leren doen, maar ons volk is gewoon nog te bang en te passief.''

    • Coen van Zwol