Jürgen Klinsmann, een vrolijke dissident

Vanavond speelt de Duitse voetbalploeg een oefenwedstrijd tegen de Verenigde Staten. Het lot van bondscoach Jürgen Klinsmann hangt aan een zijden draadje.

Supporters bij de openbare training van de Duitse voetbalploeg, gisteravond in Dortmund, maken duidelijk hoe ze over bondscoach Klinsmann denken. Foto Reuters Supporters hold on a banner that translates into "110 percent against Klinsmann" during a soccer training session for Germany's national soccer team in Dortmund March 21, 2006. Germany is playing a friendly soccer against the U.S. team on Wednesday in Dortmund. REUTERS/Ina Fassbender REUTERS

Jürgen Klinsmann is een dissident in Duitsland. Zijn afwijkende opvattingen betreffen het wezen van het nationale elftal, Die Mannschaft. De bondscoach gaf zichzelf een missie: breken met het verleden, binnen en buiten het veld. Klinsmann hecht aan zijn spelers. Hij is solidair met mensen die het moeilijk hebben en hij is een voorstander van het recht op individualisme, ook voor de topvoetballer. En “Klinsi' gelooft in artistiek spel.

Zijn opdracht als bondscoach is vrijwel onmogelijk. Franz Beckenbauer, organisator van het WK voetbal (9 juni-9 juli) en het nationale voetbalgeweten, leidt de oppositie. Tot in de Bondsdag krijgt Klinsmann kritiek, van parlementariërs die vrezen voor het culturele erfgoed. Directe aanleiding voor hun bezorgdheid: de recente 4-1 nederlaag in het oefenduel tegen Italië, in Florence.

Het debat over de Duitse nationale voetbalploeg in het algemeen en het functioneren van Klinsmann in het bijzonder kristalliseert zich uit in het niet selecteren van Christian Wörns, de 33-jarige verdediger van Borussia Dortmund, het prototype van de Duitse dog. Klinsmann houdt voet bij stuk en houdt Wörns buiten zijn ploeg.

Beckenbauer laakt de hervormingsdrift van “Klinsi'. In het algemeen typeerde hij “de Duitse voetballer' ooit als volgt: “De Duitser kan niet zo briljant voetballen als de Braziliaan. Dat is het gevolg van zijn karakter. De Duitser moet werken om succesvol te kunnen zijn.“ En dat vloekt met de visie van Klinsmann, die als jonge voetballer bij VfB Stuttgart via zijn coach Arie Haan de invloed van de creatieve Hollandse School meekreeg; er is meer dan resultaatvoetbal.

Hij cultiveert het ambassadeurschap van het mondiale project “Streetfootballworld'. In het pas verschenen boek “Abenteuer Fussball' onderstreept hij het belang van straatvoetbal: “We hebben dringend behoefte aan straatvoetballers. Ik probeer het opnieuw in onze opleiding te krijgen: het benutten van de kleine ruimte, het plezier in het spel. Overal waar mensen bij elkaar komen om te voetballen, staat het samenzijn op de voorgrond. Op een gezellige manier de tijd verdrijven. In mijn geboortedorp beschouwden we de kinderen van de families van Italiaanse gastarbeiders als buitenstaanders. Tot we samen met hen voetbalden.''

Klinsmann is Cruijffiaans, in denken en doen. Onvoorspelbaar en onverstoorbaar.

Al meer dan een eeuw worstelt het Duitse voetbal met zichzelf: discipline, groepsgeest en fysieke kracht voerden altijd de boventoon. Toch dook er steeds wel ergens een individu op dat de geijkte patronen doorbrak. Hoewel het Duitse spel synoniem was voor degelijkheid en deugdelijkheid, sloop een onvermoed frivool element binnen. Daar is Walther Bensemann voor verantwoordelijk. De vrijzinnig-joodse journalist, oprichter van het tijdschrift Kicker en mede-oprichter van Bayern München, verbond in het Interbellum het onderhoudende voetbal met een internationalistische vredesgedachte - in het verlengde van de standpunten van de na de Eerste Wereldoorlog opgerichte Volkenbond - en lichaamscultuur met tolerantie en humanisme. Bensemann was een bewonderaar van Das Wunderteam, het Oostenrijkse nationale voetbalelftal, dat het meest avontuurlijke spel van zijn tijd etaleerde (1929-1934).

Bensemann promootte deze elementen in Duitsland, zonder veel succes. Hij ruziede onveranderlijk met de conservatieve Duitse voetbalbond (DFB), die in 1933 partij koos voor het nationaal-socialisme. De nazi's betstempelden zijn sportethiek als “das Judenspiel'. Het Duitse voetbal kreeg vanaf 1933 te maken met conditietrainers van Hitlers Sturmabteilung en aan de instelling uit die tijd zou het nooit meer volledig ontsnappen.

Elke Duitse generatie spelers die wereldkampioen werd, bracht uiteindelijk toch één boegbeeld voort dat de fantasie verkoos boven de tomeloze inzet: Fritz Walter in 1954, Günter Netzer in 1974, Jürgen Klinsmann in 1990. En dat hebben ze geweten. De DFB gunde de immens populaire Walter in 1964 het bondscoachschap niet, ondanks het aandringen van de legendarische bondscoach Sepp Herberger.

Na het fantastische “kurzpassenspiel' van Netzer op het EK in 1972 meden de jaloerse Bayernspelers hem in 1974 als de pest. Aanvoerder Beckenbauer degradeerde hem tot een ballenjongen. West-Duitsland won op een stroeve wijze de titel.

In 1990 flikte de coach Beckenbauer dit kunstje opnieuw en koos partij voor de behoudende Lothar Matthäus in diens conflict met de offensieve Klinsmann over de te volgen speelwijze. Duitsland won het als saaist omschreven WK ooit.

Klinsmann treedt, vermoedelijk zonder het zelf te weten, in de voetsporen van Bensemann. Hij is een wereldburger, die doelbewust in verschillende landen heeft gespeeld (Italië, Frankrijk en Engeland) en tegenwoordig met zijn gezin in Californië de kunst van het goede leven beoefent.

Soms ontvlucht hij de media. Zo herdenkt hij liever met zijn moeder in stilte zijn één jaar geleden overleden vader dan voor de camera's te flaneren op de zoveelste commerciële congresdag in aanloop naar het WK. Klinsmann verkiest de reflectie van het recht op luiheid boven de geestdodende prestatieplichtpleging. Met zelfrelativering houdt hij de herinnering aan zijn vader en zijn jeugd als bakkerszoon in de heuvels van Schwaben levend.

Als voetballer was hij een laatbloeier. Hij brak pas op zijn 23ste door bij VfB Stuttgart, in 1987, en maakte onder meer een doelpunt - een omhaal à la Van Basten, om nooit te vergeten. In diezelfde wedstrijd viel hij ook op door zijn collegialiteit. Hij pleitte bij de scheidsrechter Bayern-verdedigerNorbert Nachtweih vrij van een rode kaart. Het karakteriseerde de mens Klinsmann, die het in Duitsland humorloze voetbal altijd met een korrel zout nam. Ondanks zijn 47 goals in 108 interlands weet hij dat het leven mooiere en andere dingen biedt dan de bal.

Hij adopteerde, na een voetbalbezoek aan Albanië, het Kinderhilfswerk Agapedia. Agapedia betekent in het Grieks “liefde voor kinderen'. Dit project helpt noodlijdende kinderen in Roemenië, Moldavië en Bulgarije en probleemjongeren in Duitsland. Bij het opvangen van de wees- en straatkinderen in Oost-Europa is sport een belangrijk onderdeel.

“Profvoetballers hebben de plicht om na hun loopbaan iets terug te geven aan de gemeenschap“, zei Klinsmann over zijn betrokkenheid bij het project.

In zijn strijd om de Mannschaft zal de bondscoach wellicht aan het kortste eind trekken. Met de verouderde Duitse voetbalwaarden valt vandaag geen eer meer te halen, en de huidige generatie is niet klaar voor zijn vernieuwende denkbeelden.

Persoonlijk zal hij de stormen wel doorstaan. Hij heeft een boeddhistisch incasseringsvermogen. De dissidentie van Jürgen Klinsmann is van het vrolijke soort. Dat zijn ze in Duitsland niet gewend.