De neger die niet boog blikt terug

Openhartig tv-portret van Winston Bogarde.

Scheiding blank-zwart kostte Nederland het EK '96.

Winston Bogarde speelde bij Sparta, Ajax, Barcelona en Chelsea. Foto Klaas Jan van der Weij/Hollandse Hoogte Nederland. Amsterdam, 19-07-2005 Portret: Winston Bogarde/ ex-voetballer/ ex-international Foto: Klaas Jan van der Weij/ Hollandse Hoogte Weij, Klaas Jan van der

“De neger die nooit boog' heet de mooie aflevering van Profiel die vanavond wordt uitgezonden. In deze wekelijkse reeks documentaireportretten van bekende Nederlanders vertelt dit keer de voetballer Winston Bogarde openhartig aan sportjournalist Marcel Rözer waar zijn wrok en agressie vandaan komen. Bogarde, zo blijkt uit het portret, voelde zich als zwarte voetballer lange tijd achtergesteld ten opzichte van zijn blanke collega's. Die werden niet alleen beter betaald, zij voelden zich volgens hem ook verheven boven de zwarte voetballers.

Bogarde werd bij Ajax achter zijn rug om ook wel “Lex Goudsmit' genoemd, wegens zijn voorkeur voor gouden sieraden. De spanningen liepen zo hoog op dat hij zijn teamgenoot Marc Overmars, die hem denigrerend had bejegend, zelfs een keer bij de keel pakte en zei: “Als je dat nog een keer flikt, breek ik allebei je benen“.

Bogarde, en Overmars, speelden ook in het Nederlands elftal. Tijdens het Europees kampioenschap in 1996 werd de kloof tussen de blanke en zwarte voetballers manifest; het conflict tussen “de kabel' en de overige spelers kwam naar buiten. “Die scheiding merkte je aan alles“, vertelt Bogarde in het tv-portret. “In het hotel, bij het eten Zij waren daar hoog verheven boven ons. Dat heeft ons het EK gekost.“

Na dat toernooi stortte Bogarde in. Tot zijn verbittering beschuldigde de Ajax-leiding hem er ook nog van blessures “voor te wendselen“ - zoals Bogarde het formuleert. Hij leefde pas weer op toen hij bij Barcelona aan de slag kon. Zijn laatste jaren sleet hij op de bank in Londen bij Chelsea als “de best betaalde reserve ter wereld“. Nu pendelt Bogarde tussen zijn huizen in Nederland en geboorteland Suriname - waar hij als verloren zoon wordt onthaald. Als de tv-ploeg Bogarde overhaalt zijn ouderlijk huis te bezoeken, pinkt hij een traan weg, maar onbesproken blijft welk groot verdriet hem parten speelt.

De ex-voetballer Bogarde kijkt naar de onbesuisde Bogarde van weleer met een mengeling van afstand en begrip. Hij rekent zich trots tot de generatie “zwarte jongens' met een Surinaamse achtergrond, waartoe ook Rijkaard, Kluivert en Davids behoren. Zij hebben het Nederlandse voetbal een ander aanzien gegeven. Journalisten hebben nooit iets begrepen van die omwenteling in het Nederlandse voetbal, legt Bogarde uit, noch van zijn beweegredenen. Ten onrechte kreeg hij daardoor het stempel van het onbenaderbare enfant terrible.

Op archiefbeelden is te zien hoe Bogarde journalisten “Rot op, wegwezen!' toevoegt en een handgemeen ternauwernood kan worden voorkomen. Toen Ajax in 1995 de wereldbeker had gewonnen, stapte meteen na het eind een tv-journalist op Seedorf af met een kritische vraag over diens gemiste penalty. “Heb je weer zo'n klotejournalist“, bromt Bogarde als hij met zijn biograaf Rözer de beelden bekijkt. “Je wint godverdomme de wéreldbeker!“

De enige beelden die hij niet wil zien zijn die van een training tijdens het wereldkampioenschap in 1998 waar hij een blessure opliep. Wie destijds keek, kan zich Bogardes hartverscheurend gebrul van pijn herinneren. Het ongeluk leverde hem behalve een geknakte carrière ook een verslaving aan pijnstillers op.

De Profiel-aflevering van vanavond is een fraai tv-portret, vormgegeven als een kijkje over de schouder van de Bogarde-biograaf. In Gerard Reve en de Verrekijk, dat de komende twee weken in Profiel is te zien, worden fragmenten uit talrijke tv-optredens van de schrijver in chronologische volgorde aan elkaar geplakt. Wat zou het mooi zijn geweest als Reve, net als Bogarde, nog in staat was met milde distantie op tv-beelden uit zijn bewogen verleden terug te blikken.

Kijk naar Profiel van Winston Bogarde op Nederland 1. Vanavond om 22.20 uur of morgen om 14.25 uur