Sofokles is al vaker geïmiteerd, en vaak beter

Het nieuwe boek van A.F.Th. van der Heijden, Drijfzand koloniseren (ondertitel: 'De erven Movo') begint met een opsomming van de 'personages' uit zijn vorige boek. Geen overbodige luxe, want wie heeft alle karakters uit De Movo Tapes (2003), het nulde deel van A.F.Th.'s romancyclus 'Homo duplex', nog paraat? Wat precies de status is van dit nieuwe boek (hoort het bij de cyclus of is het een extraatje tussendoor?) blijft onduidelijk, maar de personages komen in elk geval wél uit de cyclus.

De tekst van Drijfzand koloniseren bestaat voor het merendeel uit dialogen, en dat is geen wonder, want de novelle is een vrije prozabewerking van de Oedipus-trilogie van de Grikese tragediedichter Sofokles. Movo, de hoofdrolspeler uit De Movo Tapes, was al een reïncarnatie van Oedipus, en ditmaal ligt de nadruk op een ander karakter uit Sofokles' trilogie: Antigone. Het verhaal speelt zich af in 2024, vlak na een bloedige vechtpartij tussen de Rotterdamse hooligans, die zich verenigd hebben in De Pit, en hun soortgenoten uit Hellevoetsluis. Daarbij heeft Movo's zoon Rimmer zijn broer Wilmer, overgelopen naar Hellevoetsluis, met een honkbalknuppel doodgeslagen.

Rimmer is na het gevecht verdwenen en de nieuwe 'honderdman' van De Pit, Hero Witlox, heeft iedereen die het lijk van de verrader eer zal bewijzen met de dood bedreigd. Het lijk is bestemd om op de vuilnisbelt de prooi te worden van vogels en ratten. Jolente, het liefhebbende zusje van de beide broers, negeert dit verbod; zij legt het lichaam van Wilmer af en steekt het in een lichtblauwe pyjama van de Hema. Even later blijkt het lijk zelfs te zijn verdwenen en dan kent de toorn van Hero geen grenzen meer. Jolente moet dood...

Inderdaad, we zitten midden in de Antigone, met Hero als Creon, Jolente als Antigone en de stamgasten van Zora's Place als het koor. Wat zich buiten de kroeg afspeelt krijgen we via in- en uitlopende ooggetuigen te horen, als ware het antieke boodschappers.

Volgens de flaptekst kan Drijfzand koloniseren worden gelezen als een 'sleutel' tot de Homo duplex-cyclus. Maar wat heeft die sleutel te betekenen? Het feit dat Sofokles wordt geimiteerd is op zichzelf toch niet voldoende? Dat is al zo vaak gedaan, en ook vaak beter. Want eerlijk gezegd: voor zijn doen is Van der Heijden maar matig op dreef. Zo heeft hij kennelijk niet kunnen beslissen in welk register de tekst moest komen te staan. Met als gevolg dat nu eens het taaltje van de gestampte pot ('Ik schijt bagger') wordt gesproken, dan weer een plechtig soort tragedietaal ('Haal het gif van je boosheid uit je besluit') die je bij deze hooligans niet zou verwachten.

Helemaal curieus wordt het als Jolente, na door Hero ter dood te zijn veroordeeld, afscheid neemt van de stamgasten met Pipo's 'Dag, vogels. Dag, bloemen. Dag, kinderen'. Je vraagt je af of de schrijver zijn eigen verhaal nog wel serieus neemt, maar om te lachen is het nu ook weer niet.

Het grootste bezwaar is echter dat we door al die dialogen de fenomenale beschrijvingskunst van Van der Heijden moeten missen. In dit boek geen plastische beelden, geen verrassende 'poëzie', geen onnavolgbare vergezichten. Op tafel ligt een geraamte, maar het vlees ontbreekt. Laten we hopen dat het niet representatief is voor de ruim twintig titels (waaronder negen voor 'Homo duplex') die aan het eind als zijnde 'in voorbereiding' worden aangekondigd.

Arnold Heumakers

FICTIE

AFTh: Drijfzand koloniseren. De erven Movo

Querido. 11,50. Verkrijgbaar bij BGN-boekhandels. **

    • Arnold Heumakers