Ongemerkt rijk worden

Sparen is lastig. We nemen ons voor te sparen, maar aan het eind van de maand blijkt er niet altijd geld over. Een bijzondere manier om toch geld opzij te zetten is het pay it yourself first-principe.

Ik eerst

Na het ontvangen van salaris betalen we de vaste lasten en de boodschappen. De overheid hebben we dan al betaald, de sociale heffingen zijn al van het loon afgetrokken voor we het in handen kregen. Het - van oorsprong Amerikaanse - principe van pay yourself first gaat ervan uit dat we in dit patroon vergeten onszelf te betalen. Sterker, omdat we nooit aan onszelf denken als crediteur, grijpen we vaak mis. Het salaris is dan al op. Door jezelf als belangrijkste crediteur als eerste uit te betalen kun je ongemerkt een klein kapitaal bij elkaar sparen.

Uitgaven

Tot zo'n 10 procent van het netto maandinkomen kan op die manier opzij worden gezet zonder het te merken. Dit lijkt vreemd, maar wie het probeert, merkt dat het werkt. Aan het einde van de maand vraag je je, net als nu, af waar al het geld is gebleven, alleen blijft er dit keer meer voor jezelf over. Opvallend genoeg blijkt in de praktijk - hoge lasten of een erg laag inkomen daargelaten - dat het uitgavenpatroon zich automatisch aan de nieuwe situatie aanpast. Gedragsdeskundigen weten dat dit komt doordat de meesten van ons pas stoppen met uitgeven als een krachtig signaal - een lege portemonnee of rood staan - ons daartoe dwingt.

Planner

Bijzonder hoogleraar Persoonlijke Financiële Planning Henriëtte Prast doet onder andere bij De Nederlandsche Bank en de Universiteit van Tilburg onderzoek naar de emotionele factoren die ons leiden bij het nemen van financiële beslissingen. Zij legt uit dat er bij (financiële) keuzes in de menselijke psyche een discussie gaande is tussen een doener en een planner.

De doener is impulsief en uit op kortetermijngenot. De planner dwingt ons maatregelen te nemen die ons op langere termijn voordeel opleveren. Prast: 'Onze planner helpt ons bij het nemen van beslissingen die ervoor zorgen dat de doener niet in de verleiding komt om bijvoorbeeld te veel geld uit te geven.'

De econome noemt als voorbeeld het feit dat één op de drie gezinnen de voorlopige teruggave van de belastingdienst niet maandelijks laat uitkeren. In plaats daarvan laten ze om te sparen de teruggave aan het eind van het jaar verrekenen door de belastingsdienst. Op deze manier wordt voorkomen dat het geld ongemerkt wordt opgemaakt. 'Het is een vorm van zelfbescherming', zegt Prast.

Rente op rente

Wie zichzelf eerst betaalt, beschermt zichzelf tegen de impulsieve doener. Stel daarvoor een automatische overboeking van uw betaalrekening naar uw spaarrekening in. Laat aan het begin van elke maand 10 procent van het netto-inkomen overboeken (wie dit nog niet aandurft, begint met 5 procent). En kijk er vervolgens niet meer naar om, het geld mag alleen in uiterste noodgevallen worden aangesproken.

Houdt rekening met de impulsieve doener en zorg dat het geld niet makkelijk is op te nemen. Bijvoorbeeld door een rekening te openen bij een andere bank. Kies voor een rekening met een substantieel rentepercentage. Uiteindelijk zorgen het gestructureerde sparen en het rente-op-rente-effect voor de opbouw van een klein kapitaal.

Cleo Scheerboom

    • Cleo Scheerboom