'Mannen met macht zijn vaak tragisch'

Dictators zijn ook maar mensen bij de Russische filmregisseur Aleksander Sokoerov. Donderdag gaat zijn nieuwe film The Sun over de Japanse keizer Hirohito hier in première.

Alexander Sokoerov (Foto Oleg Klimov) Mr. Alexander Sokurov who is filmmaker of Lenfilm studio in St.Petersburg. 2003.06.10. Photo by Oleg Klimov/Pressphotos Pressphotos

Aleksander Sokoerov (1951) interesseert zich voor dictators. De Russische regisseur, alom beschouwd als de opvolger van Andrei Tarkovski, heeft nu al een flink aantal speelfilms en documentaires gemaakt over mannen met macht. Bovendien weet hij het steeds weer klaar te spelen de kijk op de levens van die heersers zo te kantelen dat ze meer aandoen als meelijwekkende tobbers dan als afschrikwekkende monsters. En ja, dan hebben we het wel over de grootste tirannen van de 20ste eeuw: Hitler en Lenin, geportretteerd in respectievelijk Moloch (1999) en Taurus (2001) en de Japanse keizer Hirohito, nu de hoofdpersoon van Sokoerovs nieuwste film The Sun (Solntse). Volgens de filmregisseur is Hirohito in het Westen minder bekend, maar voor de Russische geschiedenis niet minder belangrijk dan de andere twee. 'Hirohito heeft de Sovjet-Unie gered door te besluiten geen troepen te sturen. Dat zou mijn land niet overleefd hebben. Als Japan een oorlog in Rusland was begonnen, had de Tweede Wereldoorlog tot in de jaren zeventig van de vorige eeuw geduurd', zei hij vorig jaar op het Filmfestival Berlijn, waar zijn Hirohito-portret The Sun in première ging. Hij is de keizer er dankbaar voor, bewondert hem zelfs: 'Japan toonde de wereld dat je ook met onderhandelen iets kunt bereiken.'

Dat zijn interpretaties van de geschiedenis vaak afwijken van de gangbare opinies - die in het Westen, maar lange tijd ook die in zijn eigen land - weet Sokoerov ook wel. 'Ik ben niet echt geïnteresseerd in geschiedenis en politiek, maar meer in wat macht met mensen doet. Hoe overleven mensen in extreme situaties? Dat is waar de kunst zich al sinds mensenheugenis mee bezig houdt. Ik heb mij in deze films verdiept in de psychologie van de macht. We zijn altijd bang dat macht corrumpeert. We weten dat macht dodelijk kan zijn, zelfs als zij in een mooie vermomming komt. Iedereen die macht heeft verworven, wordt uiteindelijk een tragisch figuur. Iemand die niet in harmonie is met zichzelf. Mijn vraag is hoe mensen die balans in zichzelf verliezen.'

The Sun toont de Japanse keizer Hirohito aan het einde van de Tweede Wereldoorlog, vlak voordat de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki zullen vallen. De Amerikaanse generaal Douglas MacArthur probeert in gesprekken greep te krijgen op de gedachtewereld van de wereldvreemde, maar oppermachtige keizer.

Sokoerov: 'Hirohito was een man die vasthield aan humanitaire principes en die zijn land met die nobele uitgangspunten op de grens van destructie bracht. Dat is de tragiek van de geschiedenis.

'Ik denk zelf dat er geen principe zo groot zou mogen zijn, dat je er met een mensenleven voor zou willen betalen. We zien ook nu in de wereld hoe ideologie mensen over het randje van hun menselijkheid kan duwen.'

Tijdens het maken van The Sun ontdekte Sokoerov dan ook dat zijn zoektocht nog niet voltooid is, vertelt hij. Er moet nog een vierde deel aan de serie over macht worden toegevoegd. Maar niet over Bush, Bin Laden of Saddam Hoessein. 'Als je middenin een tijdperk zit, is het concrete voorbeeld vaak veel te abstract. Dat doet ons nu al de das om: na 9/11 bevinden we ons als het ware in een doodlopende steeg; we kijken op een afstandelijke manier naar onze geschiedenis, terwijl ik vind dat we ons beter op een humane manier tot ons verleden kunnen verhouden. Daarom zal de vierde film veel abstracter over de werking van macht moeten gaan, zodat we er iets concreets over onze eigen tijd in kunnen herkennen.'

The Sun van Aleksander Sokoerov is vanaf donderdag te zien in de filmtheaters.