'Is dit nu rechtszaal één of twee?'

Het Internationale Strafhof in Den Haag heeft gisteren zijn eerste beklaagde voorgeleid. De Congolese oud-militieleider Thomas Lubanga staat terecht voor ronseling van kindsoldaten.

Thomas Lubanga tijdens zijn voorgeleiding gisteren. Foto AFP Thomas Lubanga, sits with a headset over his ears 20 March 2006, is the first person to face trial for war crimes before the recently created International Criminal Court in the Hague. Lubanga is a militia leader from the blood-soaked eastern region of Ituri in the Democratic Republic of the Congo and has been named in connection with a long series of human rights abuses in the wars that have convulsed his vast country, is to face trial on the specific charges of commandeering children to fight for the armed wing of his Union of Congolese Patriots AFP PHOTO / ANP PHOTO / ED OUDENAARDEN AFP

Enigszins schuchter komt Thomas Lubanga Dyilo de rechtszaal binnen. Het militaire uniform waarin hij gehuld was op de beelden die dit weekeinde de wereld over gingen, heeft hij verruild voor een grijs pak met gele das. Hij neemt plaats achter zijn raadsman en werpt een korte blik op de volle publieke tribune, aan de andere kant van een dikke glasplaat. Wat onhandig zet hij de koptelefoon van de vertalers op, die hij later niet nodig blijkt te hebben omdat de rechter hem in het Frans aanspreekt.

Enkele minuten eerder is het elektrische scherm dat de rechtszaal aan het zicht onttrok omhoog gezoefd, als het gordijn bij een toneelvoorstelling. Het decor is van sobere houten panelen, rekwisieten zijn er nauwelijks. Het gezelschap in de kleine rechtszaal in het verbouwde kantoorgebouw aan de A12 is van een internationale samenstelling. De eerste voorgeleiding bij het Internationale Strafhof, het eerste permanente tribunaal voor genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid, is vooral ceremonieel. 'Is dit nu rechtszaal één of twee?', fluistert een medewerkster van het hof op de tribune tegen haar collega. 'Toch nog best mooi geworden.' Over een definitief, nieuw pand moeten de deelnemende landen nog beslissen.

Het is voor alle aanwezigen nog wat onwennig. De Congolees Thomas Lubanga is de eerste arrestant sinds de oprichting van het hof in juli 2002. De aanklacht tegen hem is drievoudig: het in dienst nemen van kinderen jonger dan vijftien in een gewapende groep, het ronselen van die kinderen en het inzetten van die kinderen in gewapende strijd. Lubanga was enkele jaren leider van l'Union des Patriotes Congolais, een Hema-militie die in de noordoostelijke provincie Ituri vocht met de Lendu-militie FNI.

Deze aanklachten zijn pas het begin, zei hoofdaanklager Luis Moreno Ocampo zaterdag, twaalf uur nadat Lubanga vanuit Kinshasa in de gevangenis in Scheveningen was aangekomen. Volgens hem zijn er meer oorlogsmisdaden tegen Lubanga en kopstukken van andere milities in Congo te bewijzen, maar is het belangrijkste struikelblok de bescherming van getuigen. De oorlog in Congo is officieel voorbij, maar in Ituri is het nog altijd onveilig. De aanklager zal tijdens het proces onder andere beelden tonen waarop te zien is hoe Lubanga de trainingskampen voor de kindsoldaten inspecteert.

De voorgeleiding gisteren diende vooral ter bevestiging van Lubanga's identiteit en om te controleren of hij op de hoogte was gesteld van zijn rechten. 'Ik ben politicus van beroep', zei de beklaagde met zachte stem, worstelend met het knopje van de microfoon. Voorzitter van de kamer die het onderzoek doet, de Franse rechter Claude Jorda, informeerde bij Lubanga of zijn begeleiders hem goed hadden behandeld tijdens het transport naar Scheveningen. 'We zijn veilig aangekomen, en correct verwelkomd, zoals het zou moeten', antwoordde die. Lubanga gebruikte de wij-vorm vaker in de antwoorden op Jorda's vragen.

Verder liet hij het woord aan zijn Belgische raadsman Jean Flamme, die eerder verdachten van het Rwanda-tribunaal bijstond. Die maakte bekend dat zijn cliënt en hij zich zullen beraden over een verzoek om voorlopige invrijheidsstelling en zich zullen beklagen over Lubanga's detentie in Kinshasa. De Congolese autoriteiten zouden hem zonder aanklacht hebben vastgehouden.