Discussie over Irak mist de essentie

Welke lessen vallen te trekken uit drie jaar 'Irak'?

Westerse ogen zijn blind zijn voor de echte problemen, stelt een commentator uit Libanon.

Drie jaar geleden begon de oorlog tegen Irak, de oorlog die een einde maakte aan het Ba'ath-regime. Het is niet verwonderlijk dat op de meeste essentiële punten de toekomst van het land nog in duister is gehuld.

Blijft Irak één land? Krijgt het echte soevereiniteit, of blijft het officieus een soort islamitisch Puerto Rico, een nieuw Amerikaans protectoraat? Zal Irak weldra, onder een wettige nationale regering, in veiligheid en stabiliteit leven? Wat zullen de gevolgen van het geweld in Irak zijn voor andere brandende, regionale kwesties?

Naar Amerikaans voorbeeld is men dezer dagen geneigd Irak te beoordelen vanuit drie gezichtspunten, die geen van drieën van grote betekenis zijn. Tegelijkertijd wordt aan de drie werkelijk historisch belangrijke kwesties weinig aandacht geschonken en worden deze in de westerse wereld vrijwel nooit publiekelijk aan de orde gesteld.

Waar het te veel over gaat in het debat

1Het eerste perspectief waarin de wereld over Irak spreekt, is dat van een mogelijk spoedige terugtrekking van de Amerikanen. Dat is irrelevant, juist omdat die terugtrekking - die voor zowel de Amerikanen als de Irakezen hoogst wenselijk is - ophanden is. Precies als dertig jaar geleden in Vietnam zullen de VS zich vooral terugtrekken op grond van hun eigen binnenlands-politieke overwegingen, terwijl de toestand en vooruitzichten in Irak van ondergeschikte betekenis zijn. Amerika, en niet Irak, is immers de oorlog begonnen en dus beslist Amerika wanneer het tijd is om te vertrekken.

2Het tweede perspectief is dat van de bekwaamheid en de doeltreffende inzet van het nieuwe Iraakse leger en de binnenlandse veiligheidstroepen. Die zijn door president Bush aangewezen als het criterium voor de terugtrekking van de Amerikanen. Vakkundige Amerikaanse kolonels zullen dus stoer en vol zelfvertrouwen tekenen voor de bekwaamheid van de Iraakse strijdkrachten, precies zoals Amerikaanse generaals dat hebben gedaan in Zuid-Vietnam. Dat is een uitgemaakte zaak.

3Het derde perspectief is dat van de door Amerika uitgeroepen 'wereldwijde oorlog tegen het terrorisme' - een deugdelijk idee dat echter volkomen overhoop is gegooid door de gevolgen van de oorlog in Irak. Het terrorisme sticht nog steeds in grote delen van de wereld verwarring en onheil, vooral onder de pro-Amerikaanse, Arabische bondgenoten in het Midden-Oosten - grotendeels als gevolg van de onbedoelde gevolgen van de oorlog in Irak. Dat land is nu het belangrijkste motief, het belangrijkste opleidingsgebied en het belangrijkste operationele centrum voor terroristen à la Al-Qaeda.

De westerse media zullen in deze dagen en weken veel aandacht schenken aan de verbeterde bestrijdingstactieken tegen rebellen, die steeds meer door Iraakse troepen worden gehanteerd en die wijzen op een verbeterde veiligheidssituatie, die de weg vrijmaakt voor terugtrekking van de Amerikanen en een stabiel, verenigd, democratisch Irak.

Ik hoop oprecht dat het waar is. Maar enige scepsis lijkt me op zijn plaats. Wanneer buitenlandse legers de strijd aanbinden in een vreemd land, reageert de bevolking van het bezette land onvermijdelijk vijandig.

Irak bevestigt dit universele gegeven. De dubbele wrok van de Irakezen jegens het langdurige, wrede Ba'ath-regime en het meer recente, Amerikaanse experiment met 'design-democratie' zal niet zo snel wegebben en het valt niet te zeggen waarop een en ander ten slotte gaat uitlopen.

Waar het over zou moeten gaan

Drie andere Iraakse kwesties kunnen op de middellange en lange termijn van grote, historische betekenis blijken.

1De eerste is de broosheid van de moderne Arabische staat. Irak heeft aan het licht gebracht dat de trouw van de bevolking aan stam-, religieuze, etnische en gemeenschapsidentiteiten vaak veel sterker en duurzamer is dan zijn besef burger te zijn van het land Irak. Dat is niet alleen een Iraaks probleem: het is een algemeen Arabisch probleem, waarmee een groot deel van deze regio worstelt.

2De tweede ontwikkeling, die met de eerste samenhangt, is de collectieve Arabische onmacht ten aanzien van de gebeurtenissen in Irak, of - erger nog - de rechtstreekse Arabische rol in het aanwakkeren van het conflict aldaar. Het is wreed, en ongebruikelijk, maar de Arabieren zinken weg, zowel ieder afzonderlijk als allen tezamen.

3De derde belangrijke kwestie die door de oorlog in Irak in het volle licht is komen te staan, is de wereldwijde inzet van Amerikaanse troepen. Deze kwestie is des te belangrijker omdat het ernaar uitziet dat de Verenigde Staten nog een jaar of wat de enige echte supermacht ter wereld zullen blijven, en omdat hun leider blijft verkondigen dat militair optreden ook in de toekomst niet wordt uitgesloten als middel om politieke doeleinden te realiseren, hetzij in Iran of elders. De meeste landen van de wereld zetten nog altijd grote vraagtekens bij de legitimiteit, gepastheid, doeltreffendheid en gevolgen van Amerikaans militair ingrijpen, vooral wanneer dat grotendeels unilateraal is.

Irak komt binnen een paar jaar wel tot rust, maar van de onzekerheid met betrekking tot die andere kwesties valt dat niet te verwachten.

Rami G. Khouri is commentator van The Daily Star uit Libanon