De etnische stem

Het is een stap vooruit dat Nederlanders van niet-westerse afkomst de gemeentepolitiek ontdekken als middel om hun belangen te behartigen. In sommige steden, zoals Rotterdam, was de opkomst van bepaalde etnische groepen bijna even hoog als het gemiddelde. Traditioneel ligt de niet-westerse etnische opkomst lager dan de autochtone. De relatief hoge opkomst onder Turken en Marokkanen in Rotterdam is mede te danken aan kandidaten die zich dankzij een grote aanhang in hun etnische groep verkiesbaar hadden gesteld. Verscheidene raadsleden zijn dankzij voorkeurstemmen uit eigen kring gekozen en vooral de PvdA heeft daarvan geprofiteerd. De PvdA heeft haar winst onder allochtonen ook te danken aan algemene weerzin van meestal arme allochtonen tegen het economische kabinetsbeleid of tegen stemmingmakerij van bijvoorbeeld het op autochtonen gerichte Leefbaar Rotterdam.

Het goede contact van sommige gekozenen met de eigen Turkse of Marokkaanse achterban is een politiek voordeel voor de partij die zij in de gemeenteraad vertegenwoordigen. Om die reden hebben partijen hun best gedaan om bepaalde allochtonen op hun gemeentelijke kieslijst te krijgen. Daar staat tegenover dat raadsleden met een eigen (etnische) achterban zich minder gelegen hoeven te laten liggen aan de partijlijn of aan de belangen van andere kiezers. Zij splitsen zich vaker dan gemiddeld af van de partij om een eigen fractie te beginnen. Bij de PvdA begon de afgelopen vier jaar zelfs een op de tien allochtone gemeenteraadsleden een eigen partijtje.

Een tweede gevaar van de voorkeurstem is clientèlepolitiek, waarbij alleen de eigen groep bepaalde voordelen krijgt toegeschoven. Het is niet verwonderlijk dat de PvdA-leider Wouter Bos tegen Het Parool zei dat hij 'ongelukken' vreest met sommige nieuwe allochtone kandidaten, maar zijn partij kan er ook wat tegen doen door de nieuwe raadsleden goed te scholen.

Clièntelepolitiek van bepaalde kandidaten voor hun etnische groep is een gebruikelijk verschijnsel in een immigratieland. Op etnische stemmen gekozen Amerikaanse politici van Ierse of Italiaanse afkomst emancipeerden hun eigen bevolkingsgroepen via de tot eigen voordeel aangewende verkiezingsmachines van de Democratische Partij. De meeste immigranten ontworstelen zich aan dit etnische paternalisme, ook in Nederland

In veel immigratielanden zijn de kiesdelers om in de gemeenteraad te komen hoger dan in Nederland. In Amsterdam bleef de opkomst van allochtonen laag ondanks de gevarieerde achtergrond van de kandidaten. Toch konden kandidaten die op een lage plaats stonden zelfs bij een lage opkomst in de gemeenteraad komen. Het zou goed zijn om het minimum vereiste aantal voorkeurstemmen te verhogen. Kandidaten hebben dan een bredere achterban als ze alsnog met voorkeurstemmen in de raad komen. Het werven van voorkeurstemmen is een uitstekende politieke training.