China kan zijn boeren niet meer negeren

China wil zijn straatarme boeren eindelijk laten delen in de groeiende welvaart. Want de onrust op het platteland neemt toe. En modernisering van de landbouw is hoognodig om genoeg voedsel te produceren.

De Chinese premier Wen Jiabao was afgelopen week in de provincie Shanxi om de boeren te vertellen dat ze het voortaan beter krijgen. De regering wil een eerlijker verdeling van de groei tussen stad en platteland bewerkstelligen, zei Wen onder andere in het dorpje Nanshi. Foto NRC Handelsblad, Vincent Mentzel Chinese Premier Wen Jiabao (C) talks with villagers in Nanshi village in the Xia county of northern China's Shanxi province in this March 17, 2006 photo. Wen made an inspection tour in rural areas in Shanxi province March 17-18, Xinhua news agency reported. Picture taken March 17, 2006. CHINA OUT FOR EDITORIAL USE ONLY NO ARCHIVE NO RESALE REUTERS/Yao Dawei/Xinhua REUTERS

Deze lente zullen de harten van de honderden miljoenen arme boeren op het platteland van China 'stralen' van blijdschap. De commentator van het Volksdagblad, de communistische partijkrant, voorspelt dat er 'een glimlach zal verschijnen op hun gezichten'.

Vorige week stemden de bijna 3.000 afgevaardigden op het Volkscongres, China's niet democratisch gekozen parlement, in met de plannen voor een Nieuw Socialistisch Platteland. Een nieuwe lente, een nieuw geluid, kondigde de regering aan. De boeren gaan vanaf nu hun achterstand in welvaart inhalen - zelfs van de speciale landbouwheffingen, het traditionele juk van de boeren dat sinds mensenheugenis naar willekeur werd opgelegd, worden ze bevrijd.

Ooit vormden boeren de revolutionaire voorhoede in China, maar China's huidige economische revolutie is aan hen voorbij gegaan. De afgelopen jaren is de inkomenskloof tussen stad en platteland almaar gegroeid. Honderden miljoenen boeren leven op of onder de armoedegrens, kunnen geen aanspraak maken op sociale bijstand en hebben geen recht op pensioen. In de meeste dorpen zijn nog steeds geen artsen en goed opgeleide onderwijzers. In de helft van de dorpen is geen waterleiding.

Heel snel zal dat waarschijnlijk niet veranderen. 'Jarenlang zijn de boeren als melkkoe gebruikt', zegt de Groningse hoogleraar Internationale Ontwikkelingsstudies Peter Ho. 'Er gaapt een enorme inkomenskloof tussen stad en platteland. Nu wil de regering de achterstand op het platteland inhalen, maar het is een enorm misverstand te denken dat dat van de ene op de andere dag kan. Het zal vele jaren kosten.'

Sommige critici vinden dat de communistische leiders op het Volkscongres slechts lippendienst hebben bewezen aan de zaak van de boeren, en dat de aangekondigde investeringen in modernisering van het platteland (wegen, gezondheidszorg, onderwijs) en de landbouw in werkelijkheid bescheiden uitvallen. Maar daar is Ho het niet mee eens. Volgens hem is het de regering wel degelijk ernst, al was het maar omdat de problemen op het platteland te groot zijn geworden om nog langer te veronachtzamen. Spreiding van de welvaartsgroei in China is van cruciaal belang voor de sociale stabiliteit.

De complexe situatie is deels de erfenis van Mao. De stichter van communistisch China ketende de boeren in de jaren vijftig vast op het platteland, met het verbod zich in de steden te vestigen. Daardoor zijn er nog steeds veel te veel boeren (zo'n vijftig procent van de beroepsbevolking), die van een te klein stukje grond moeten leven. Voor een moderne landbouw op Europees niveau heeft China zeker nog 'dertig tot veertig jaar' nodig, schat Ho.

De sleutel voor die ontwikkeling ligt in de steden. De afgelopen jaren vond in China al een ware volksverhuizing plaats, met zo'n 150 miljoen boerenmigranten die werk zochten in de stad. Een veelvoud aan banen is de komende decennia nodig om alle 'overtollige' boeren elders een bestaan te geven - een reusachtige taak, zeker nu de arbeidsmarkt verzadigd raakt.

Een belangrijke reden voor de regering om te streven naar moderne landbouw is de zorg voor de voedselvoorziening. Door het beleid dat het krijgen van meer dan één kind per gezin verbood, is de bevolkingsgroei sterk verminderd - maar niet tot staan gebracht. De piek wordt pas rond 2030 verwacht. Om al die monden te voeden is modernisering van de landbouw hoognodig. Daarbij komt nog dat China juist vruchtbare akkers in het zuiden verliest aan urbanisatie en industrialisatie, en de landbouw te lijden heeft van ernstige waterverontreiniging en verzilting.

Maar de grootste bedreiging voor de communistische partij zijn de 'sociale protesten' op het platteland. Het komt steeds vaker voor dat boeren zomaar van hun land worden gezet en dat corrupte ambtenaren de percelen onderhands verkopen aan projectontwikkelaars - hoewel al het boerenland volgens de wet in collectieve handen is. Premier Wen Jiabao heeft het partijkader gewaarschuwd dat de gevoelige grondkwestie opgelost moet worden, omdat de groeiende onrust over corrupte praktijken het gezag van de partij ondermijnt en China's stabiliteit bedreigt.

Premier Wen heeft hiermee een taboe bespreekbaar gemaakt, zegt Ho. Hij is regelmatig in China om in samenwerking met Chinese functionarissen te werken aan projecten voor invoering van kadasters. Maar eenvoudig is dat niet in een land waar alle grond is gecollectiviseerd. Ho laat een ingelijste eigendomsacte zien uit 1870, die hij twee jaar geleden voor omgerekend één euro kocht van een straatventer in Peking. Op historische eigendomsrechten kun je je in China niet baseren bij het opzetten van een kadaster, zegt hij. 'Als je dat gaat doen, breekt de hel los.' Daarom, denkt Ho, kiest de Chinese regering voor een praktische oplossing door landbouwgrond op basis van de huidige situatie in erfpacht uit te geven.

Maar nieuwe regelgeving alleen maakt nog geen eind aan de corruptie. Hoe betrouwbaar de lokale autoriteiten zijn voor de boeren, zal vooral afhangen van het toekomstige succes van de dorpsverkiezingen, denkt Ho. De communistische partij is (in de jaren '80 ) met die verkiezingen begonnen om haar legitimiteit bij de bevolking te versterken, maar langzamerhand verandert het karakter van de verkiezingen.

'Stel dat een dorpsbestuurder zegt: ik sluit een lucratieve deal met een projectontwikkelaar, dan wordt zo'n man de volgende keer niet herkozen', zegt Ho. 'Natuurlijk zijn het geen democratische verkiezingen zoals bij ons. Maar het is wel degelijk een serieuze poging van de regering om misstanden te corrigeren en om de belangen van de boeren te behartigen.'

Rectificatie / Gerectificeerd

De foto bij het artikel China kan zijn boeren niet meer negeren (21 maart, pagina 4) is niet gemaakt door Vincent Mentzel, maar afkomstig van persbureau Reuters.