Chimp wijst maatje waar deze hem moet vlooien

Chimpansees maken tijdens het vlooien gebaren om hun vlooipartner aan te duiden waar ze gevlooid willen worden. Dit hebben primatologen aangetoond bij mensapen in de Ngogo-kolonie in het Kibale Nationaal Park in Oeganda. Ze publiceren hun bevindingen vandaag in het tijdschrift Current Biology.

Gerry Ellis, Foto Natura, CHIMPANZEES (Pan troglodytes), GROOMING, GOMBE STREAM NATIONAL PARK, TANZANIA RANGE: CENTRAL AND WEST FORESTED AFRICA Ellis, Gerry

Het lijkt weinig bijzonder: een gebaar maken waar je gekrabd wil worden. Maar tot nu waren gebaren om acties van anderen te sturen alleen bekend uit onderzoeken waar mensen en chimpansees elkaar beïnvloedden, niet chimpansees onderling. Het maken van 'aanwijzende gebaren' vergt een tamelijk vergevorderd inzicht in de mentale wereld van een ander. Ze blijken nu ook spontaan op te treden tussen chimpansees onderling. Het vlooien (schoonmaken van de vacht van de ander, meestal van ongedierte) is een belangrijk onderdeel van het sociale leven van mensapen.

Het betreft een overdreven en luidruchtig krabgebaar. De chimp wijst op een deel van zijn lichaam dat zichtbaar is voor een andere aap die hem op dat moment zit te vlooien. Het gebaar kwam vrij vaak voor: in totaal 186 keer tijdens 101 van de 249 geobserveerde vlooipartijen. In de meeste gevallen (64 procent) gaat de ander onmiddellijk vlooien op de aangegeven plaats. Succesvolle gebaren bij het vlooien kwamen het vaakst voor bij hooggeplaatste mannetjes die elkaar vlooiden.

Volgens de onderzoekers komt het gebaar zo vaak voor, en is het zo vaak succesvol, dat het waarschijnlijk is dat de chimps zo bewust en moedwillig de handelingen van hun vlooier beïnvloeden. Andere verklaringen gaan niet op. Als het bijvoorbeeld om 'domme' imitatie ging, zou het niet vooral voorkomen bij hooggeplaatste mannetjes onderling. Ook gaan de gebaren verder dan bijvoorbeeld het aan een makker presenteren van de rug om zich daar te laten vlooien. Zo'n gebaar is ook wel een manier om het gedrag van een ander direct te beïnvloeden, maar het kan niet gelden als een 'aanwijzend gebaar'.