Borek Sípek, megaster van het modernisme

Vandaag begint in Assen een 'Praagse Lente'. De opvallendste bloesems van dit drieweekse culturele festival bloeien in het Drents Museum. Het zijn de creaties van Borek Sípek: barokke glasontwerpen, krankzinnige meubels, zilveren voorwerpen. Het museum leek zondag bij de opening zelf enigszins overdonderd door het feit dat het deze mega-ster van het postmodernisme in huis had gehaald. En dan kwam die andere beroemde Tsjech, ípeks vriend, oud-president Václav Havel de plechtigheid nog verrichten. De frêle Havel, in bruin pak, memoreerde in zijn toespraak ípeks werk voor de restauratie van de Praagse Burcht na de Fluwelen Revolutie van 1989. Hij noemde hem een 'lichtstraal naar een multiculturele toekomst', waar hij aan toevoegde dat hij op persoonlijke titel sprak, en dat Borek het misschien heel anders zag.

Václav Havel opent expo Sípek in Drents Museum (Foto's Sake Elsinga) Nederland - Assen - 19-03-2006 Drents Museum , opening van de overzichtstentoonstelling van Boris Sipek. De oprning werd o.a. bijgewoond door de voormalige president van Tjechie Vaclav Havel een vriend van de kunstenaar. V.l.n.r. dire. museum Michel Maarseveen , Sipek en Havel. Foto: Sake Elzinga Elsinga, Sake

Sípek is geen groot uitlegger van zijn eigen werk. Dat hoeft ook niet, want iedereen vindt het zo al prachtig. Het multiculturele waarop Havel doelde, moeten de vele invloeden zijn die je in ípeks werk kunt zien, al zijn de meeste toch westers: veel van zijn glas lijkt rechtstreeks af te stammen van de oude Venetiaanse of Boheemse glaskunst, die ongelooflijk uitbundig kon zijn. Maar wie even door het Drents Museum wandelt naar de kunst van rond 1900, vindt ook een zilveren coupe van de Deen Georg Jensen. Late Jugendstil met afhangende druiventrosjes langs de steel, waaraan ípeks werk duidelijk verwant is.

Multi-culti zou je ook het Afrikaans aandoende bed kunnen noemen dat in de zaal met meubels staat, een primitief houten bouwsel met beschilderde staken aan hoofd- en voeteneind. Voor Nederland is het bijzonder dat hier zo'n ruime keus uit ípeks meubels te zien is. Vooral stoelen en stoeltjes, vindingrijke en soms bizarre variaties op bestaande meubels, zijn er veel. Twee eenvoudige keukenstoelen, met verf, aandacht en dure stof omgetoverd tot iets als een achttiende-eeuwse 'causeuse' (een tweepersoons salonmeubeltje): wie verzint het? Het zijn vrolijk makende objecten, niet bedoeld om te gebruiken, maar om naar te kijken. Niet dat hun onbruikbaarheid de nadruk krijgt, zoals soms bij minder begaafde designkunstenaars. Nee, Sípek staat boven zulke overwegingen: hij geeft bestaande voorwerpen een nieuwe, feestelijke gedaante. Dat geldt ook voor zijn glas en zilver, al gaat hij daar geraffineerder te werk. En Dat ze vervolgens minder bruikbaar zijn dan eerst (en bovendien peperduur), is zijn probleem niet.

Sípek, die een tijdlang in Nederland heeft gewoond, heeft architectuur en filosofie gestudeerd. Helaas is van zijn architectuur, de titel van de expositie ten spijt, niets op de tentoonstelling te zien, behalve in een wat fletse videodocumentaire.

Zelf noemt hij erotiek het belangrijkste thema in zijn werk; emoties oproepen, daar is hij op uit, zegt hij. Dat is curieus, want zijn objecten zijn juist door en door decoratief. Ze zijn origineel en markant, zijn stoeltjes lijken soms net mensen, en zijn glasontwerpen zijn verbazend, maar dat is toch iets anders dan het oproepen van emoties. De schuivende orkestklanken van de achtergrondmuziek in het theatrale decor van de kapelzaal van het museum ontroerden mij althans meer dan ípeks stoelen, vazen en oogverblindende kroonluchters.

Ontroering is natuurlijk ook niet verplicht. Het bijzonderste aan deze man is eigenlijk het ongelooflijke succes van zijn werk. ípek is de afgelopen twintig jaar in alle designmusea ter wereld geëxposeerd en is - zoals kunstnijverheidsspecialist Titus Eliëns in het tentoonstellingsboek schrijft - een van de gezichtsbepalers van de hedendaagse wooncultuur geworden. Waar zit hem dat in? Is zijn werk grote kunst, artistiek gelegitimeerde kitsch, of een weldadige tegenreactie op het functionalisme dat zo lang de designwereld heeft gedomineerd? Wie zijn eigen oordeel wil vormen, vindt in het Museum in Assen rijke stof voor bespiegelingen.

Tentoonstelling: Borek Sípek, Glas, design, architectuur. Drents Museum Assen, t/m 25 juni 2006. Di t/m zo 11-17 uur. Inl: 0592-377 709, www.drentsmuseum.nl