Woede en schaamte bij begrafenis Milosevic

De meeste Serviërs halen opgelucht adem bij het afscheid van een leider met twee gezichten: die van 'Servië's grootste zoon' en die van 'de sloper van Joegoslavië'.

Als zaterdag in de namiddag eindelijk de colonne met de lijkwagen in het Servische stadje Pozarevac arriveert, wordt er opgelucht adem gehaald. Al uren staan aanhangers van de vorige week overleden Slobodan Milosevic te wachten in de straten van de geboortestad van de voormalige Servische leider. Veel ouderen hebben last van kramp in hun benen. Opluchting is er ook, omdat er een einde komt aan een week van geruzie over hoe en waar de begrafenis moest worden georganiseerd. Milosevic' partij, de Socialistische Partij van Servië (SPS), wilde een staatsbegrafenis, maar kreeg die niet. De partij wilde ook de garantie dat Milosevic' weduwe Mira erbij kon zijn, zonder het risico van arrestatie. Tegen Mira loopt een aanklacht. Maar ook daarin wilde de regering de Milosevic-aanhang niet tegemoetkomen. Mira en de kinderen kwamen niet naar de begrafenis. Ook kopstukken van de orthodoxe kerk ontbreken.

Uit wraak heeft de SPS er een politieke manifestatie van gemaakt. Op het plein voor het federale parlement in Belgrado verzamelen zich in de ochtend naar schatting 50.000 aanhangers, inclusief duizenden uit Kosovo, Bosnië en Kroatië. 'Slobo! Slobo! Servië is opgestaan!' wordt er gescandeerd.

'De misdaden van een moordenaar worden vandaag bejubeld', zegt later minister van Buitenlandse Zaken Vuk Draskovic vol afschuw over het eerbetoon. Een anti-Milosevic-betoging elders in de stad trekt slechts duizend man. 'Het is slechte reclame voor ons land', zegt student Dusan. 'Dit is politieke necrofilie.' Hij schaamt zich voor het 'macabere spel' rond de doodkist van Milosevic.

In de namiddag arriveert de menigte, per bus of eigen vervoer, vanuit Belgrado in Pozarevac. Drie jonge vrouwen, die al vanaf 's ochtends vroeg wachten, verwarmen zich bij de radiator in een sjofele autogarage. Boven de werktafel met bouten en wieldoppen hangt een foto van die andere, door het Joegoslavië-tribunaal vervolgde oorlogsmisdadigers: Karadzic en Mladic. De twee worden op de foto geflankeerd door Servisch-orthodoxe priesters.

En dan klinkt eindelijk de muziek van een blaaskapel, die de lijkkist met Milosevic vooraf gaat. Een oude man met een T-shirt met Milosevic schreeuwt uit volle borst dat het Haagse tribunaal 'Servië's grootste zoon heeft vermoord'.

In het stadje is de opwinding groot. Oudere mannen, behangen met Milosevic-buttons, willen tot aan het graf meelopen, maar worden door lijfwachten in zwart-leren jacks tegengehouden.

De lijkwagen verdwijnt achter een hek van het huis waar Slobodan en Mira vroeger hun vakanties doorbrachten. Daar, onder een boom in de tuin, wordt Milosevic begraven. Zijn aanhang treurt bij het afscheid van hun 'hoeder van Servië's nationale trots'. Zijn tegenstanders hopen dat de erfenis van 'Slobo, de sloper van Joegoslavië' snel vergeten zal zijn.

'We gaan door met samenwerken met het tribunaal', zei vrijdag de Servische president Boris Tadic. Van premier Vojislav Kostunica is de afgelopen dagen weinig vernomen. Hij moet zich opmaken voor een nieuwe krachtmeting. Want de socialisten , de nationalisten en de radicalen in de oppositie hebben er alles aan gedaan om politiek munt te slaan uit de begrafenis.

Kostunica wil verder onderhandelen met de EU over mogelijke toetreding. Maar de eis van Brussel blijft: éérst Karazic en Mladic uitleveren. Op 5 april is de deadline, en om die te halen heeft Kostunica de hulp nodig van dezelfde radicalen die een week lang het tribunaal hebben beschimpt. Als hij buigt voor de radicalen, zegt politiek analist Braca Grubacic, glijdt Servië verder af en raken het land nog meer geïsoleerd.

In de schemer loopt Pozarevac weer leeg. Zestig jaar geleden stuurde Milosevic' moeder Stanislava er haar zoon iedere ochtend naar school in een maagdelijk wit hemd met stropdas, want hij was voorbestemd 'grote dingen' te gaan doen. Later pleegde Stanislava in Pozarevac zelfmoord.

In restaurant Cikos wordt in stilzwijgen gegeten en gedronken: zachte kajmak-kaas en een rakija-brandewijn.

Hoe nu verder? Grubacic: 'Wat deze week is gebeurd heeft Servië hoe dan ook tien jaar teruggeworpen in de tijd.'