Opposanten in Minsk overwinnen de angst

In Minsk overwonnen Wit-Russen gisteravond de angst door te betogen tegen de 'herverkiezing' van president Loekasjenko. Gisteren reageerde het regime niet op het protest. Vandaag wil de oppositie weer betogen.

In een stembureau in een dorp bij Minsk voeren meisjes een dansje uit. In sommige dorpen werd collectief gestemd, daar waren de verkiezingen snel voorbij. Foto AP School girls dance at a polling station in the village of Dinarovka outside the capital Minsk, Belarus, Sunday, March 19, 2006.Two Belarusian exit polling organizations whose findings are certain to be regarded by the opposition as badly skewed said initial surveys gave incumbent Alexander Lukashenko more than 80 percent of the votes cast in the presidential election.(AP Photo/Sergei Grits) Associated Press

De twee bussen staan al een uur lang geparkeerd vlak buiten Minsk. De politie controleert alle paspoorten, want de inzittenden ogen als terroristen: jonger dan 25, spijkerbroek, hier en daar een piercing. Komen zij betogen tegen president Loekasjenko? Welnee, zeggen ze, ze keren terug van een concert in Vilnius.

Afgelopen week deed de macht in Minsk alles om straatprotest na de presidentsverkiezingen te ontmoedigen. De KGB beloofde iedere betoger als terrorist te berechten, vrijwel elke mobiele telefoon in Minsk kreeg een SMS'je: 'Op de avond van 19 maart plannen provocateurs een bloedbad op het Oktoberplein. Let op uw leven en gezondheid!' De president zelf beloofde betogers als kippetjes 'de koppen af te rukken'.

Het blijkt 's avonds bluf: de macht ziet voorlopig af van geweld. Vlak na het sluiten van de stembussen en de aankondiging dat president Aleksandr Loekasjenko zichzelf met bijna 82,6 procent een monsterzege toekent, stroomt het stalinistische centrum van Minsk vol. Restaurants en bars zijn gesloten om 'technische redenen', dus cirkelt men schichtig rond de gapende leegte van het Oktoberplein. Tot duidelijk wordt dat alleen verkeerspolitie het plein bewaakt.

Rond negen uur staan er zo'n tienduizend betogers. Ze vullen het plein nog niet half, maar voor de oppositie is het een bemoedigende opkomst. Ordehandhavers werken hard om de politie geen aanstoot te geven. 'Leve de volkspolitie die ons beschermt', roept presidentskandidaat Aleksandr Milinkevitsj. Op de boulevard langs het plein leveren automobilisten hun bijdrage door toeterend voorbij te rijden. Op het dak van een trolleybus danst een betoger met een blauwe ballon - blauw is de kleur van de oppositie.

De oppositiekandidaten Milinkevitsj en Kozoelin met hun megafoons zijn aanvankelijk onhoorbaar en kunnen daarom slechts wat zwaaien met boeketten. Toch zwaait de massa enthousiast met vlaggen, juicht en roept 'Moederland, vrijheid, rot op Loeko-monster'. Als er eindelijk een microfoon is, noemt Milinkevitsj de betoging 'een kolossale zege, want we overwonnen onze angst'. Dan bedekt een woeste storm de betogers onder een laag stuifsneeuw en dunt de menigte uit. Milinkevitsj eist een tweede, en nu eerlijke stemronde en vraagt de menigte morgenavond weer te betogen. Bij de obelisk op het plein warmen de laatste plukjes betogers zich aan de eeuwige vlam.

Vandaag is een cruciale dag. Verbreedt het protest zich of sterft het weg? Negeert de macht het protest of komen de waterkannonen te voorschijn? In Minsk mist de oppositie tv- en radiozenders, alsmede het podium met lichtshow en rockmuziek die de stemming erin hielden tijdens de 'oranje revolutie' in buurland Oekraïne.

Op bussen met aanhangers van het platteland hoeft men ook niet te rekenen. In een dorpje als Kamen is de monsterzege van Loekasjenko niet eens heel erg uit de lucht gegrepen. De vierhonderd inwoners van de kolchoze - tegenwoordig een coöperatie - kent niemand anders dan 'batka' (vadertje) Loekasjenko. Volgens schoolhoofd Jana Joeseva stemde men rond twaalf uur collectief. Er waren volksmuziek en goedkope broodjes, worst en kip, want de president heeft twintig procent korting op voedsel bevolen op verkiezingsdag. Nu babbelen de vijf dames van de kiescommissie de dag weg en waggelen de kerels dronken over straat, zoals altijd.

Moedertje Theresa kijkt met een haan onder de arm pinnig naar haar huis. 'Mijn kerel zit ons pensioen weer weg te zuipen', klaagt ze. Theresa hoorde Amerikanen vrachtwagens vol dollars Wit-Rusland binnenrijden en wil weten wat daaraan nu zo verkeerd is. Loekasjenko vindt zij een nare kletskous, toch stemde ze op hem.

Loekasjenko's steun is niet alleen onwetendheid. Kokkin Sveta Joergenova ziet het meer als macht der gewoonte. Zonder haar kippen en koe komt ze niet rond, maar het salaris arriveert stipt op tijd. 'Voor Loeka begon, betaalden ze ons drie maanden niets. Dus stemmen we in Kamen allemaal op hem.' Sveta weet wat er in de wereld gaande is. Haar man en zoon zijn gestorven, ze heeft nog maar één intieme vriend, 'mijn televisie'. Via een satellietschotel ontvangt ze tientallen kanalen. De meesten prefereren Poolse, Baltische en Oekraïense zenders boven de 'doodsaaie' staatstelevisie. Dus hoorde Sveta veel slechts over Loekasjenko. 'Toch stem ik op hem. Vraag me niet waarom.' Loekasjenko's aanhang wordt vooral gedreven door lethargie en angst voor verandering. Een solide basis is dat niet, want loopt het ooit uit de hand in Minsk dan komen de boertjes van Kamen Europa's laatste dictator niet uit de brand helpen.

Maar voorlopig danst de macht in Minsk. In de nachtclub van hotel Planeta doet een kiescommissie zich te goed aan een lange dis: sjasjliek, onder mayonaise bedolven salades, wodka. Snel klaar met tellen? 'Het was een prachtige dag en een mooie uitslag. De democratie is een feest', lacht een lid. Op de dansvloer swingen ze dronken op Eurostampers, dof gadegeslagen door de meisjes van hotel Planeta.