'Ik hoop dat Ganji even niets zegt'

Irans bekendste dissident, Akbar Ganji, is uit de gevangenis vrijgelaten. Nu moet hij even zijn mond houden, zegt zijn vrouw, maar vrienden denken niet dat hij dat kan.

Akbar Ganji, midden, Irans bekendste dissident, thuis na zijn onverwachte vrijlating. (Foto AP) Iran's most senior dissident journalist, Akbar Ganji, center, who was freed after completing a six-year prison sentence, walks at his home in Tehran, Iran, Saturday, March 18, 2006. Akbar Ganji was jailed in 2000 after reporting on murders of five dissidents by Intelligence Ministry agents and became a hero to the country's reformists for standing up to hard-line clerics. (AP Photo/Vahid Salemi) Associated Press

Opeens werd de Iraanse dissident Akbar Ganji (46) uit zijn cel gehaald, in een auto gestopt en voor zijn huis afgezet. Onverwachts: zijn straf - voor het beledigen van het Iraanse religieuze establishment - mag er dan wel bijna op zitten; er resten andere aanklachten tegen hem.

De stemming is zaterdag dan ook opgewonden in het huis van de familie Ganji. Tientallen journalisten, sympathisanten en mededissidenten hebben zich verzameld in de kleine woning in Teheran. Midden in een woud van camera's en mensen zit Ganji naast zijn vrouw Massoumeh Shafi'i, die de afgelopen jaren zijn woordvoerster was. Ganji heeft een lange baard, huidproblemen en weegt nog maar 49 kilo. Hoewel hij graag wil, kan hij niet spreken. 'Vertel ons over je gevoelens', roept een journalist. 'Mijn gevoelens hebben me juist in de problemen gebracht', antwoordt de dissident grappend. 'Schrijf alles wat ik zeg toe aan mijn vrouw', zegt Ganji.

Zijn vrouw zegt dat Ganji's verblijf in de gevangenis illegaal was. Zijn advocaat, Youssef Molaie, zegt dat er nog een aanklacht tegen zijn cliënt is waarvoor hij nog zeven maanden zou moeten zitten. Het is onduidelijk of Ganji slechts tijdelijk verlof heeft gekregen, of écht vrij is. 'We praten liever niet over de andere aanklachten, om niemand op ideeën te brengen', zegt Molaie.

Maar er is weinig fantasie voor nodig om te zien dat Akbar Ganji momenteel de belangrijkste luis in de pels is van het Iraanse systeem. In 2001 werd hij veroordeeld tot zes jaar cel wegens kritische artikelen over de rol van ex-president Akbar Hashemi Rafsanjani in een reeks moorden op intellectuelen. Sindsdien heeft hij zich ontpopt als het boegbeeld van de Iraanse oppositie. Anders dan de hervormers gelooft Ganji niet in het Iraanse principe van een religieuze democratie. In zijn tweede 'Republikeins manifest', dat hij in mei 2005 uit de gevangenis wist te smokkelen, noemt hij hun ideeën 'vals'. Het Iraanse systeem is volgens hem 'dictatoriaal' en wordt geleid door 'sultans'. Ganji zegt dat 'non-coöperatie met het systeem' de beste weg is naar democratie. Voor de presidentsverkiezingen bepleitte hij een kiezersboycot, die geen succes werd.

'Zes jaar lang heeft hij onze levens gecontroleerd. Ik hoop dat hij nu eens een maand of zes even helemaal niets zegt', roept Ganji's vrouw Shafi'i. Haar man moet lachen. Hojatoleslam Mohsen Kadivar staat te glimmen te midden van de toegestroomde menigte. Deze geestelijke is een van Ganji's belangrijkste politieke medestanders. 'Ik denk niet dat Ganji zijn mond zal houden. Dat zit niet in zijn natuur', zegt Kadivar. Daarnaast is dit niet het moment om stil te zitten, vindt de geestelijke die tegen het islamitische systeem is. 'Er zitten nog ongeveer 50 politieke gevangenen vast in Iran. Het gaat om Ganji's oude advocaat, Nasser Zarafshan, tien studenten en een aantal sufi-aanhangers die vorige maand in Qom zijn opgepakt. Die moeten ook allemaal vrij', zegt Kadivar.

'We willen graag dat alle journalisten opschrijven dat we geen geld van de Verenigde Staten hebben ontvangen', zegt Ganji's vrouw. Ze refereert aan een Amerikaans plan om 75 miljoen dollar vrij te maken voor Iraanse oppositie tegen het regime. 'Dat werkt volledig averechts, er is hierdoor veel druk op activisten in Iran', zegt Kadivar. 'Wij ontvangen geen geld van buitenlanders', zegt Shafi'i. Als alle fotografen 1000 toman (circa 1 euro) per foto willen betalen zouden we erg dankbaar zijn', grapt ze. 'Want we zijn wel arm.'