Hoer leent naam van overleden zusje

Mooi en zelfbewust, strak in het zwart gekleed en de blonde haren zwaaiend rond het gezicht komt actrice Anniek Pheifer op. In het toneelstuk Triptiek van het Nationale Toneel vertolkt zij de rol van de Canadese ex-prostituee Nelly Arcan, geboren in 1975. Tijdens haar studiejaren in Montreal was Arcan werkzaam in de escortservice. Over haar schokkende belevenissen publiceerde ze het verpletterende boek Hoer. Daarin staan uitdagende zinnen als: 'Miljoenen vrouwen maken van hun lichaam hun carrière.' Mannen dwingen alle vrouwen tot prostitutie, luidt haar stelling. Zie de blikken eens van mannen als ze naar meisjes of jonge vrouwen kijken. Maar geen man heeft werkelijk belangstelling voor de ziel van een prostituee. Dat is haar lot en eenzaamheid.

Anniek Pheifer en Stefan de Walle in 'Triptiek' (Foto NRC Handelsblad, Leo van Velzen) Voorstelling: Triptiek door het Nationale Toneel. Gezien: 18/3 Kniertje, Dr. Lelykade 160, Scheveningen-Haven. Aldaar t/m 14/4. Inl.: ( 0900) 8282999 of www.nationaletoneel.nl. Scheveningen, 10/03/06. Beeld uit de voorstelling "Triptiek" van het Nationale Toneel regie Franz Marijnen, met Anniek Pheifer en Stefan de Walle. Premiere 18 Maart. Foto Leo van Velzen. Velzen, Leo van

Actrice Anniek Pheifer (bekend als Zustertje in de laatste tv-serie van Jiskefet) voert de toeschouwer in de voorstelling Triptiek mee door de bezoedelde bedden van haar verleden. Triptiek is te zien op locatie, in Kniertje, een oude visafslag in Scheveningen-Haven. Vorig seizoen bracht Marijnen hier De meiden van Genet in een boksring, als indrukwekkend spel van onderwerping en overheersing. Dit keer draait de tribune in de vierkante ruimte in het rond, en zo zwenken de toeschouwers langs haar badkuip, overvolle klerenkast en bidet. Dwingend aanwezig is het echtelijke bed waarin haar moeder alsmaar ligt te slapen. En een man, gespeeld door Stefan de Walle, zit naar sneeuw op de televisie te kijken. De Walle speelt ook haar vader en haar klant. In roerende videobeelden zien we een klein meisje met een pop lopen. Even later doet haar vader op zijn knieën met het meisje het bekende 'hobbelpaardje'. Dit is geen onschuldig spelletje. De prostituee wil zich bevrijden van haar verstikkende afkomst. Ze geeft haar lichaam in ruil voor geld. Maar niet alleen dat: ze maakt de mannen afhankelijk van haar.

Regisseur Franz Marijnen is gefascineerd door de wisselwerking tussen erotiek en dood. Opvallend mooi detail in de tekst is dat de prostituee zich Cynthia noemt. Dat is de naam van haar overleden zusje, dat ze nooit heeft gekend. Actrice Pheifer lijkt het van de daken te willen schreeuwen: 'Telkens als ik Cynthia zeg tegen een klant, dan roep ik voor hen mijn dode zuster tot leven.'

In het tweede deel van Triptiek komt de man aan het woord. Zittend in een leunstoel houdt De Walle een bijtende monoloog over een beeldschoon meisje dat hij in het donker volgt. Zij wiegt met haar heupen. Zij versiert een taxichauffeur. Uiteindelijk blijkt zij de personificatie van de dood te zijn. Deze tekst is ontleend aan Madame Edwarda van de Fransman Georges Bataille (1897-1962), die met dat boek in het voetspoor treedt van Markies de Sade: 'Ik denk zoals een hoer haar rok optilt.' Pervers is het zeker niet. Het is onverbloemd, gruwelijk en heftig. In het desperate spel van liefde en opoffering hebben man en vrouw elkaar nodig, stelt Arcan: 'De een om aan te kloppen, de ander om open te doen.'

Extreme, nietsontziende liefde leidt tot de dood wil deze onthutsende voorstelling zeggen. Franz Marijnen en zijn spelers hebben in spel, beeld en taal de extase van de liefde weergegeven. Dat is niet zoetelijk, en dat moet ook niet. Pheifer is weergaloos in haar transformatie van killing beauty die elke man weet te veroveren, die alles voor elke man doet, tot verweesde jonge vrouw die tot prostitutie verviel omdat haar ouders doods en kil waren. Zij zoekt liefde en bevrijding. Loopt ze op blote voeten in een badjas, dan is ze goudeerlijk. Opnieuw het meisje dat ze altijd was, vragend om aandacht.

Voorstelling: Triptiek door het Nationale Toneel. Gezien: 18/3 Kniertje, Dr. Lelykade 160, Scheveningen-Haven. Aldaar t/m 14/4. Inl.: ( 0900) 8282999 of www.nationaletoneel.nl.