Het beeld

Opmerkelijk kijkcijfernieuws: het best bekeken programma van de met sport en amusement overladen zaterdagavond was eergisteren niet Mooi! Weer De Leeuw (VARA), Koppensnellers (Talpa), de inzamelingsactie Samen tegen kanker (NCRV) of Lotto Weekend Miljonairs (RTL4). Zelfs De wedstrijden (Talpa) en de WK schaatsen allround (NOS) haalden het niet bij de 1,7 miljoen kijkers voor de eerste aflevering van Groeten terug (SBS6), een curieus populair-antropologisch reality programma. Het is het logische vervolg op de vorig jaar al redelijk succesvolle serie Groeten uit de rimboe, waarin twee Nederlandse gezinnen een vakantie doorbrachten bij de Himba in Namibië en de Mentawai in Indonesië. Nu komen delegaties van de gastheren van toen een tegenbezoek brengen aan Nootdorp en Hilversum.

SBS6, Groeten terug, 18 maart, 21.37u. SBS6

Toen SBS enkele weken geleden de vervolgserie aankondigde, liet Editie.NL (RTL4) twee cultureel-antropologen aan het woord met ethische bezwaren tegen het concept. Nog voordat de eerste aflevering vertoond was, maakten zij zich zorgen dat het een vorm van apies-kijken zou worden. Een van de deskundigen maakte de vergelijking met de wereldtentoonstellingen van rond 1900, toen Afrikanen en andere wilden ter lering en vermaak door Europa werden gezeuld om te worden geëxposeerd.

Altijd gevaarlijk, zo'n voorbarige reactie, want Groeten terug blijkt minder over de Himba en de Mentawai te gaan dan over ons. Je zou het kunnen vergelijken met de vroege documentaire van Hans Heijnen Lekker weertje, mijnheer Pradhan! (1989), waarin een Indiase antropoloog zich verbaasde over de zeden en gewoonten in Woerden, als ik het me goed herinner.

Wanneer je politiek-correcte kritiek zou willen formuleren op Groeten terug, dan moet die gericht zijn tegen het taalgebruik in het commentaar, dat spreekt over 'inlandse stammen' die ook nog eens 'primitief leven'. De Himba zijn een volk en geen stam, het woord 'inlands' verraadt een koloniale manier van denken. Wie er precies primitief leeft - zij of wij - dat is juist de spannende inzet van het programma.

Het grootste probleem van de bezoekers is de met trainingspakken, ijsmutsen en KLM-dekentjes bestreden kou, maar nog groter is hun verbazing. Die over doorspoelbare toiletten, spiegels, auto's, treinen ('slangen') en vliegtuigen ligt voor de hand, maar zulke fenomenen wennen snel. Veel gekker vinden ze het virtuele karakter van ons bestaan. Waar heeft loodgieter Hans Massing zijn vee verstopt? Hij is toch niet arm? En wat zijn dat voor mensen en geluiden in het vierkante kastje boven het bed? In zo'n kamer kun je toch niet veilig blijven slapen?

Het mooist vind ik de leergierigheid van sommige vrouwen. Een van de twee echtgenoten van het Himba-dorpshoofd, ziet op de vloer van een hal in het vliegveld van Frankfurt een krant liggen, een roze Financial Times. Ze raapt het ding op, houdt het aan een punt vast en bekijkt pagina na pagina. 'Wat doe je? Je kunt toch niet lezen?' vraagt haar man bezorgd. 'Nee, maar dat ga ik nu leren', antwoordt ze. Iedereen doet dat op een vliegveld en dus kun je dat merkwaardige gedrag maar beter imiteren. Je bent snel genoeg uitgekeken op die rare vogels in de nok, die bij nader inzien je eigen afspiegeling blijken te zijn. Kranten, televisie en een automaat die geld eet. Nou ja, zeg!