Geheime gevangenen

Afghanen kwamen door Nederlandse commando's in handen van Verenigde Staten.

Die hulp ligt gevoelig omdat Nederland tegen detentiesysteem van VS is.

Op een uitgelekte USB-stick stond informatie over Nederlandse special forces in Kandahar. Foto Steven Derix Derix, Steven

NRC Handelsblad publiceerde afgelopen zaterdag een onderzoek naar de activiteiten van Nederlandse commando's in Zuid-Afghanistan. Die zijn sinds april 2005 ingezet voor operatie Enduring Freedom. Sinds kort helpen ze de militairen die de Uruzgan-missie voorbereiden. Maar wat de special forces (165 man) sinds april precies hebben gedaan is niet bekend. Hun missie is geheim. Minister Kamp van Defensie heeft alleen gezegd dat de nadruk zou liggen op verkenningen en verzamelen van inlichtingen. Ook zouden zij voor 'gevechtsacties' kunnen worden ingezet. Uit het onderzoek, gebaseerd op geheime documenten, bleek iets meer. Zo konden de commando's de opdracht krijgen om operaties uit te voeren waarbij onder andere het doel was tegenstanders 'te doden en gevangen te nemen'. Ook bleek dat door optreden van commando's enkele keren Talibaan- of Al-Qaeda strijders in Amerikaanse detentie terecht gekomen.

1 Is het niet logisch dat Nederlandse militairen de VS helpen bij het gevangen nemen van verdachten?

Niet helemaal, althans in het Nederlandse geval. Vooral het feit dat door acties van commando's gevangenen in Amerikaanse handen komen, ligt gevoelig. Dát is nooit expliciet gezegd. Nederland heeft officieel juist grote bezwaren tegen schending van het internationale humanitaire recht door de VS in de 'war on terror'.

2 Waarom is Nederland daar bezorgd over?

Personen die in Afghanistan gevangen worden genomen, kunnen terecht komen in het omstreden Amerikaanse detentiesysteem voor Talibaan of Al-Qaeda strijders, bijvoorbeeld op Guantánamo Bay, maar ook in Afghanistan zelf. Zo hebben ze geen toegang tot het Amerikaanse rechtssysteem en evenmin de status van krijgsgevangene. Als Nederland stiekem aan arrestaties heeft meegewerkt, is dat vreemd, zegt bijvoorbeeld de Amerikaanse mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch: 'Nederlandse troepen lopen hiermee het risico dat ze handelen in strijd met de mensenrechten', aldus Sam Zia-Zarifi zaterdag in de krant.

3 Had de regering dat zelf niet kunnen bedenken?

Zeker. En dat is ook gebeurd. Zo hebben ambtenaren minister Kamp gewezen op de risico's van dit soort gebeurtenissen. Als verdachten, door Nederlandse inzet, in Amerikaanse handen komen, bestaat het risico dat deze niet conform de internationaal geldende regels worden behandeld, aldus de ambtenaren.

4 Wat is de reactie van de regering nu?

De missie is geheim en dus wil men geen informatie geven. Over gevangenen is er slechts gezegd dat er 'goede afspraken met de bondgenoten waren gemaakt'. Wat die afspraken zijn is onbekend. Uit het onderzoek bleek iets meer. Zo is er afgesproken dat de commando's geen arrestaties mogen verrichten. Als er gevangenen worden gemaakt, worden de Amerikanen gebeld, of de Afghaanse politie. Beide is gebeurd.

lees het hele onderzoek op www.nrc.nl