Capuchon op en een beetje boos doen

Staatssecretaris Van der Laan wil videoclips van artistieke waarde subsidieren.

Het is alleen de vraag of er nog toekomst is voor de clip.

100% HALAL Bestaat sinds 2004, opgericht door producer Gijs Kerbosch. Clips voor Krezip, Lange Frans en Baas B. C-Mon en Kypski en Pete Philly (foto hierboven) en Perquisite. Gemiddeld budget: ‘Minimaal 10.000’. Platenmaatschappijen: Top Notch, Pias, Walboomers, Sony, BMG. Maakt verder: Tv-programma’s, documentaires, commercials.

Eén draaidag. Eén camerastandpunt. Geen geld voor special effects of esthetische opsmuk. Geen kleedkamers; geen catering - en nauwelijks salaris voor de makers. Dat is in Nederland inmiddels de praktijk bij de productie van videoclips. Mogen reclamecommercials van 30 seconden in ons land 60.000 euro kosten, kleine platenmaatschappijen moeten vaak voor 5.000 euro een videoclip van vier minuten maken.

Een tijdlang waren clips kunst. Toen regisseur Michel Gondry (van de film Eternal Sunshine of the Spotless Mind) de band The White Stripes geheel opbouwde uit legoblokjes bijvoorbeeld ('Fell in love with a girl', 2000). En later, toen regisseur Spike Jonze (Being John Malkovich), een charmant bedaagde Christopher Walken virtuoos liet dansen op een liedje van Fatboy Slim.

Ondanks de veel kleinere afzetmarkt voor Nederlandse muziek, en dus beperkte budgetten, waren er destijds ook in Nederland zeer creatieve clips. Zoals de eerste geheel computergeanimeerde videoclip voor rapper Brainpower, waarin een karikaturaal alter-ego van de rapper somber door de stad struint. En de bijzonder originele, super-lowbudget 'borstenclip' bij 'You've got my love' van Bastian, die enkel bestaat uit op borsthoogte gefilmde dansende meisjes, met delen van de tekst op hun T-shirt. Deze clips bewezen dat je met een minimum aan middelen toch kunstwerkjes kon maken.

De artistieke relevantie van de clip werd ook door de kunstwereld opgemerkt. Verschillende musea, zoals het Nederlands Architectuur Instituut in Rotterdam en het Centraal Museum in Utrecht, wijdden exposities aan de clipkunst. En een speciaal programmaonderdeel op het Rotterdams Filmfestival in 2002 bewees dat de videoclip was uitgegroeid tot een volwassen kunstvorm. De stemming onder clipmakers was optimistisch.

Vier jaar later heeft de techniek zich tegen de clip gekeerd. Met de mogelijkheid om muziek te downloaden van internet verloor de videoclip zijn voornaamste bestaansreden: het stimuleren van de singleverkoop. Voor Nederlandse platenmaatschappijen reden om clipbudgetten te decimeren (van 80.000 euro naar 15.000 euro voor een grote artiest). Voor regisseurs en producenten die destijds bloeiende productiebedrijfjes hadden, reden om zich veelal te beperken tot commercials en bedrijfsfilms. Zij worden inmiddels steeds vaker vervangen door vrienden van de artiest die met hun eigen videocamera even snel een clipje maken.

Heeft de videoclip dan nog wel bestaansrecht? Ja, zeggen muziekzenders The Box, TMF en MTV. Hoewel het aantal nonsensprogramma's op die zenders groeit, onder meer door sponsoring, trekken de clips immers nog altijd de meeste kijkers. Ja, zeggen platenmaatschappijen en boekingskantoren, die zien dat clips uitverkochte zalen opleveren. Ja, vinden ook de artiesten, die de clip aangrijpen om hun imago te vormen. En 'ja', vindt zelfs staatssecretaris Medy van der Laan (Cultuur, D66), die begin februari besloot de vaderlandse videoclip van subsidie te voorzien. Over een periode van drie jaar stelt ze 600.000 euro beschikbaar. Door de telefoon in de auto zegt ze: 'Clips zijn interessant, omdat ze zich op het snijvlak van cultuur en economie begeven.'

Het bestaansrecht van de videoclip wordt bovendien bewezen door een aantal jonge, creatieve makers die er ondanks de malaise in slagen écht te verassen en vernieuwen. Zoals Victor Ponten (24) en Jim Taihuttu (24) van reclamebureau Habbekrats in Amsterdam. Zij zijn blij met het besluit van Van der Laan. Taihuttu: 'Toen we nog studiefinanciering kregen, was een clipje maken wel lachen. Maar inmiddels is het geldgebrek bij het maken van een videoclip echt frustrerend.'

Hoewel ze een volstrekt eigen stijl hebben, is de wijze waarop Habbekrats clips maakt - een beetje erbij naast de studie, super-lowbudget - illustratief voor de jongste generatie videoclipmakers. Gijs Kerbosch (24) moet ook nog afstuderen aan de HKU maar is al wel producent en initiator van productiebedrijf 100% Halal, dat clips maakte voor Krezip, en rappers Lange Frans en Baas B., Negativ, Yes-R en K-liber. Heerst er bij makers die al wat langer meedraaien, zoals Sandder Lanen (die clips maakte voor de Jeugd van Tegenwoordig), en Jonathan Weyland van Bonanza (bekend van de clip voor 'Girl' van Anouk) overwegend scepsis, deze jonge makers zijn nog positief over de artistieke mogelijkheden van het medium.

Functionaliteit is bij videoclips onontbeerlijk, vindt Corrino-regisseur Willem Gerritsen. Ontbreekt die, dan wordt een clip potsierlijk. Zoals bij de meeste clips van Bløf. 'Ik vind Bløf een goeie band, maar die clips zijn gewild artistiek; die slaan nergens op. Ik zou dat graag zelf een keer beter doen.' Nee, dan liever iets dat supersimpel maar doeltreffend is. Gerritsen: 'De clip bij 'You're Beautiful' van James Blunt is wel geslaagd. Dat is een kwetsbaar nummer, en in de clip geeft Blunt zich letterlijk bloot.'

Voor hen begint een clip maken met luisteren. Gerritsen: 'Dan gaan we ontleden en interpreteren; waar gaat een tekst echt over? ' Vervolgens maken ze een visuele vertaling, vaak door middel van een metafoor. Esthetiek weegt bij hen zwaar.

Jim Taihuttu en Victor Ponten van Habbekrats hebben een andere artistieke opvatting. Humor is essentieel, maar ook idealisme: ze maken vrijwel uitsluitend videoclips voor artiesten van wie ze vinden dat ze steun verdienen, zoals Raymzter, Pete Philly & Perquisite, Duvelduvel en Opgezwolle. Voor die laatste formatie maakten ze samen met 100% Halal recent de claustrofobische clip bij het nummer 'Hoedenplank.' Ponten wil wel even toevoegen dat ze niet uitsluitend geëngageerd bezig zijn. 'De clip voor 'Wat wil je doen' was juist weer heel commercieel.'

Wat al deze jongens gemeen hebben, en waarin zich - nu nog - van veel oudere makers onderscheiden: ze zijn gewend om te leven met weinig. Gijs Kerbosch van 100% Halal: 'Onze eerste clips maakten we belangeloos, en hoewel onze eisen nu iets hoger zijn, verdienen we nog altijd weinig. Maar het levert wel weer andere opdrachten op. Een goeie videoclip is een mooi visitekaartje.' De lage budgetten dwingen jonge makers ook tot een inventieve omgang met het materieel. Clips worden in plaats van op dure film, nu vaak op video opgenomen. Maar voorzie je een videocamera van een filmlens, dan valt de leek het verschil niet op. Zo is er meer mogelijk voor minder geld. Kerbosch vreest echter wel dat ook jonge clipmakers de clip uiteindelijk vaarwel zullen zeggen. 'Dat geldgebrek wordt steeds frustrerender.' Aan de andere kant: dankzij het initiatief van Van der Laan is er hoop. 'De praktijk is op termijn wel ingewikkeld, want de sector moet niet in zijn geheel op die subsidie gaan leunen. Als die dan wegvalt stort alles in. Maar op artistiek vlak kan de regeling op korte termijn goed uitpakken.'

Dat denkt uiteraard ook Medy van der Laan, die de nieuwe regeling aankondigde tijdens een kamerdebat op 1 februari over popmuziek. In een reactie wil de staatssecretaris geen uitspraak doen over het artistieke niveau van de huidige clips - dat is niet haar taak, vindt ze. Maar clips hebben haar belangstelling omdat ze 'een perfect middel zijn om commerciële sector en de autonome kunst met elkaar te verbinden.' Voorwaarde voor de subsidie wordt dus wel dat een artiest nauw samenwerkt met een (video)kunstenaar. Zo'n samenwerking geeft de gesubsidieerde kunst een duwtje in de rug en kan Nederlandse artiesten ook commercieel op weg helpen.

Het Fonds voor de Beeldende Kunsten, dat de subsidie gaat verstrekken, zal zich niet bemoeien met de vermeende verderfelijke invloed van de seksueel expliciete inhoud. Van der Laan: 'Natuurlijk, ik zie ook dat die ontwikkeling er is. Maar daarin ingrijpen is geen overheidstaak, die verantwoordelijkheid ligt bij de makers en de zenders die die clips tonen. Het oordeel van het fonds zal puur artistiek inhoudelijk zijn.'

Zijn videoclips dan kunst? 'Ze hebben wel degelijk artistieke zeggingskracht. Ook niet gesubsidieerde artistieke uitingen kunnen kunst zijn.' Een recent voorbeeld van een artistiek hoogwaardige clip kan de staatssecretaris zo snel echter niet geven: 'ik behoor niet echt meer tot de doelgroep.' Maar toen ze zelf nog clips keek maakte de stripclip bij AHA's 'Take On Me' in elk geval een onvergetelijke indruk. 'Zoiets was nog nooit vertoond.'

Bekijk de clips via www.nrc.nl

    • Herien Wensink