Auteurs laten hun muziek schrijven

Deze recensie is eigenlijk overbodig. Van alle werken die Ensemble Klang voor het eerst speelde, stonden al uitgebreide recensies in het jongste nummer van Tirade. Wel eigenaardig, bij zes wereldpremières. Niemand kon immers de muziek al hebben gehoord.

Dat was dan ook de opzet: Johan Luymes, artistiek leider van de Maastrichtse stichting Intro/In Situ, vroeg zes muziekschrijvers (componisten, critici, een romancière) een recensie te maken van een denkbeeldige compositie. Zes jonge componisten kregen de opdracht het bijbehorende stuk te componeren. Het Boekenweekthema 'Schrijvers en muziek' bood een mooie gelegenheid de verhoudingen tussen componist en recensent eens om te draaien.

De 'recensies' vooraf waren even lezenswaardig als divers. Natuurlijk veel beschrijvend proza, om de componisten op weg te helpen of juist dwars te zitten. Volkskrant-recensent Roland de Beer beschreef een theatrale handeling, inclusief rekwisieten, die moest worden vervat in een 'hol, zuigend crescendo'. Componist (maar nu even recensent) Klaas de Vries was het meest abstract: hij beschreef een compositie als 'een veelkantig geslepen, briljanten ring, waarvan de lichtweerkaatsing van zo'n onverdraaglijke intensiteit is, dat zij in eerste instantie de blik verblindt'. Ga er maar aan staan. Schrijfster Margriet de Moor wist al hoe er zou worden gereageerd: 'Het premièrepubliek rees op alsof het kopje onder was geweest.'

Het was voor de componisten dus niet eenvoudig om aan de verwachtingen te voldoen. De letterlijkste recensies leverden ook de succesvolste verklankingen op. De Beers theatrale handeling werd kleurrijk (met flarden fanfare, klezmer en contrapunt) uitgewerkt door Reza Namavar. Pete Harden jongleerde in Cascade, naar de recensie van Margriet de Moor, verbeeldingsrijk met noten die - vertragend opwaarts, versnellend neerwaarts - als ballen door de lucht vlogen.

Tirade- en Volkskrant-redacteur Arjan Peters beschreef een Lente-sonatine waarin 'wijsjes van het platteland' bedreigd worden door de industrialisatie. In Sasha Zamler-Carharts Spring sonatina zat het met die wijsjes wel goed - een quasi-Hongaars deuntje hupste olijk rond, maar de dreiging wilde niet helemaal van de grond komen. Het volksdeuntje was té hardnekkig.

Het jonge Ensemble Klang, met de unieke bezetting van piano, (bas)gitaar, drums/percussie, trombone en twee saxen, speelde hecht en bevlogen, met sterke individuele bijdragen. Het samenspel deed vaak meer denken aan een band dan aan een 'klassiek' ensemble - een dirigent was dus terecht afwezig.

Kasper Jansen, muziekredacteur van deze krant, legde in zijn recensie van Tussen aarde en hemel, nagecomponeerd door Frederico Reuben, de nadruk op het hemelse, spirituele. Reuben, hoorbaar ook actief in de experimentele popmuziek, voegde daar nog een dosis hel aan toe, met (onder)aards beukende bas en drums, maar eindigde, na een prachtige trombonesolo begeleid door etherisch aangestreken bekkens, alsnog in hoge, hemelse sferen.

Zeer on-Klaas de Vries klonk Harmen Breure's Zum Schweigen des Grabes. Wollig dwarrelende vibrafoontonen legden een lieflijk tonaal tapijtje; fragiel, regenachtig. Het interessante slot deed met aan- en uitzwellende versnellingen zeker aan de draaikolk uit De Vries' recensie denken.

Op de meest wonderlijke manier geslaagd was echter Ji-Sun Yangs KlankRomp, naar de recensie van schrijver/componist/musicoloog Elmer Schönberger. Soms duiken in recensies woorden op waarvan je denkt: wat moet ik dáár nou mee? 'Schroomvallig' is een mooi voorbeeld. Hoe klinkt 'schroomvallig', als in Schönbergers 'een genuanceerd, soms bijna schroomvallig betoog van traag van kleur en intensiteit verschietende toonconstellaties'?

Ji-Sun Yang leek er geen problemen mee te hebben. Vanuit een zachte gitaarflageolet kwam een spel van tonen doorgeven op gang, waarin soms alle deeltjes als door een onzichtbaar magnetisch veld een nieuwe kant op werden gericht. KlankRomp was genuanceerd, het bestond inderdaad uit kleurverschietende toonconstellaties, maar in alle aarzeling en aftastendheid was het toch vooral heel erg schroomvallig. Een klein wonder in dit concert, dat nog wordt herhaald in Den Haag.

Concert: Ensemble Klang. Yang, Gehoord: 17/3 Centre Céramique, Maastricht. Herh.: 21/4 Den Haag, inl. www.korzo.nl.