Toezicht garandeert geen winst

Er komt financieel toezicht op beleggingen zoals teakhout- en vanilleplantages, wijngaarden vakantieparken en rijpende wijnen. Toch moeten beleggers zelf heel goed blijven opletten.

"LE DESIGN SE DECOUVRE DE NOUVEAUX HORIZONS AU SALON DU MEUBLE " - Photo d'un banc en bois tech vernis de l'Ivoirien Vincent Ni Amien présenté dans le cadre de l'exposition "Design made in Africa" du Salon du meuble de Paris, qui se déroule entre le 13 au 17 janvier 2005. AFP PHOTO FRANCOIS CATERIN AFP

Een mooi rendement en een goed gevoel. Om die reden steken Nederlanders jaarlijks honderden miljoenen euro's in teakhout- en vanilleplantages, wijngaarden, vakantieparken, rijpende wijnen en whisky. Maar al deze 'leuke' beleggingen hebben iets verontrustends gemeen: tot begin dit jaar was hierop geen enkel overheidstoezicht. Oorzaak: elke belegger bezit (volgens de aanbieders) zijn hoogstpersoonlijke bomen, struiken, hectares, drankflessen of stukje vakantiewoning. Zulke constructies vielen onder geen enkele wet. En dus hoefden de aanbieders van bijvoorbeeld teakhoutinvesteringen, in tegenstelling tot beleggingsfondsen, geen wettelijk verplichte jaarrekening te publiceren, geen informatie te geven over de waarde van de beleggingen of over de persoonlijke belangen bij de beleggingen van de directie.

De nieuwe Wet financiële dienstverlening (Wfd) van afgelopen januari maakt aan deze troebele situatie een eind. Individuele investeringen zoals die in teakhout heten nu 'beleggingsobjecten'. De aanbieders ervan moesten uiterlijk 31 januari van dit jaar een vergunning bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) hebben aangevraagd om gebruik te kunnen maken van het overgangsregime. Zonder vergunningsaanvraag mogen ze hun activiteiten niet voortzetten. Maar mét de nieuwe wettelijke regels kunnen beleggers en geïnteresseerden binnenkort veel meer informatie achterhalen.

In 2005 telde ons land zo'n 50 aanbieders van beleggingsobjecten, schrijft de AFM in haar rapport Marktverkenning Beleggingsobjecten. Samen bieden deze zo'n 110 beleggingsobjecten aan. Het kan gaan om robina hardhout, vanille, ananas of wijngaarden, maar het gros van de beleggingsobjecten betreft teakhout. Teakbeleggers kopen een aantal bomen of een stukje plantage in een ver warm land zoals Costa Rica, Brazilië of Ghana.

20 tot 25 jaar na de investering gaat de bijl in de aanplant, en de bomen gaan dan, zo voorspellen de aanbieders al jaren, voor forse bedragen van de hand. De AFM schat dat teakhoutaanbieders tot nu zo'n 650 miljoen tot 1,3 miljard euro uit de beleggingsmarkt hebben gezogen. Elk jaar komt daar zo'n 200 miljoen euro bij, raamt de AFM. Dit ondanks het toegenomen wantrouwen na negatieve mediaberichten over teakhout en enkele faillissementen van aanbieders.

Het toezicht op beleggingsobjecten moet zorgen dat beleggers beter weten waar ze aan beginnen. Zo moeten de aanbieders bij het noemen van rendementen in reclames ook de belangrijkste kosten en risico's vermelden. Ook stelt de wet dat websites verplicht een beleggingsobjectenprospectus ter inzage bieden, zodat iedereen erin kan neuzen. Per 1 oktober komt daar de vernieuwde financiële bijsluiter bij. Geïnteresseerden zonder internet moeten deze stukken op aanvraag per post toegestuurd krijgen. Altijd om vragen dus, want in deze documenten is bijna alles te vinden wat de belegger altijd al over teakhout had willen weten, maar hij moet het natuurlijk wél lezen. Bestaande beleggers hebben recht op nóg meer gegevens. Na vaak jaren onwetendheid krijgen deze straks de jaarrekening, de financiële verantwoording en een jaarlijkse taxatie van hun object. Al die gegevens komen ook op de websites van aanbieders te staan.

'Voor bestaande beleggers komt het toezicht veel te laat', zegt Gerard Haagmans van de Stichting Teak-Opstand, een club die opkomt voor ontevreden teakbeleggers. De contracten zijn immers al gesloten en het geld gestort. Het is overigens nog de vraag hoeveel aanbieders een AFM-vergunning hebben aangevraagd. Volgens AFM-woordvoerder Seeger Pijnenburg zijn dat er 'in elk geval geen vijftig', maar pas per 1 mei valt het precieze aantal te achterhalen via www.afm.nl of 0900-5400 540. Maar stel nou dat een teakaanbieder geen vergunning heeft aangevraagd of krijgt? Pijnenburg: 'Dan wordt de portefeuille van die aanbieder in goed overleg overgedragen aan een vergunninghouder. Dat is allemaal goed geregeld.'

Maar wel of geen vergunning, veel van de risico's die veel beleggingsobjecten kenmerken blijven ook mét toezicht bestaan. De AFM noemt er zes in haar rapport. Zo is er het buitenlandrisico, want beleggingsobjecten liggen vaak in een ver warm land met onduidelijke wetten en rechtsbescherming. Daarnaast is er kans op fraude en ondeskundig management en bestaat de kans dat de belegger niet of slechts duur tussentijds kunt uitstappen. Een vijfde risico is dat de gedane garanties niet kunnen worden nagekomen omdat de aanbieder geen geld meer heeft. Ten zesde kan een voorgespiegeld fiscaal voordeel, bijvoorbeeld omdat de belegging 'groen' zou zijn, een fata morgana blijken te zijn. Veel van deze risico's worden opgenomen in de verplichte informatiedocumenten.

Het wordt mogelijk extra oppassen met zaken die niet onder het nieuwe toezicht gaan vallen, want kwaadwillende aanbieders zien daarin mogelijk nieuwe markten. Denk bijvoorbeeld aan kansspelen, de kleinschalige verkoop en beheer van kistjes met wijn, tweede appartementen met een verwachte huuropbrengst, verzamelobjecten, waardebonnen, loterijen, weddenschappen, timesharing, beleggen in renpaarden, of handel in eigendomsaktes, productie- of emissierechten. Ook buiten overheidstoezicht vallen beleggingen in participaties van meer dan 50.000 euro, die worden uitgegeven in besloten kring, zoals private equity of venture capital. Wie zoveel kan investeren, wordt geacht een grote jongen te zijn die zijn belegging zélf beoordelen kan.