Servische 'folie-à-deux'

Een duivels echtpaar, zo werden Slobodan Milosevic en zijn vrouw Mira door veel Serviërs gezien. 'Mira's complexen en frustraties waren funest voor Joegoslavië.'

Als vandaag de beelden van de begrafenis van Slobodan Milosevic de wereld over gaan, zullen de camara's inzoomen op de plek naast de kist. Welke familieleden zullen daar staan? Zijn weduwe Mira Markovic en haar zoon Marko erbij? Tegen Mira loopt in Servië een aanklacht wegens machtsmisbruik.

'Maar welbeschouwd is die zaak te ridicuul voor woorden', zegt Ljubica Markovic, een halfzuster van Mira. 'De ware reden voor Mira's twijfels over haar komst is het feit dat ze hier politieke vijanden heeft die het mogelijk op haar hebben gemunt.'

De mysterieuze moord op politiek kopstuk Ivan Stambolic, in 2000, en die in 2003 op de hervormingsgezinde premier Zoran Djindjic zijn nog altijd onopgelost. 'Mira's rol daarin is op z'n minst dubieus', zegt Markovic.

Markovic is directrice van Beta News, een gerenommeerd Engelstalig nieuwsagentschap in Belgrado. Ze leerde haar halfzuster Mira kennen toen ze zeven jaar was. Hun beider vader Moma was een groot partizanenleider die bij verschillende vrouwen kinderen had. Mira groeide elders op, bij haar grootouders in de stad Pozarevac, waar ze verliefd werd op Slobodan Milosevic en met wie ze later in het huwelijk trad.

Markovic karakteriseert het huwelijk als een folie-à-deux. 'Mira's jeugd was tragisch, ze voelde zich verstoten door haar vader. Achteraf spijt ook mij dat, want Mira's frustraties en complexen bleken later funest: voor haar zelf, en voor ons land. Mira's invloed op Slobodan en zijn beleid was groot.'

Markovic herinnert zich nog levendig de bezoeken aan het echtpaar. 'Nadat Mira kennis had gemaakt met mensen vluchtte ze naar de badkamer om haar handen te wassen met alcohol. Ook meubels werden, zodra het bezoek was vertrokken, ontsmet. Ze was, en is waarschijnlijk nog steeds, bang voor normale relaties. In het huwelijk met Slobodan vulden de twee elkaar aan, in hun zwakheden en in hun ambities.'

Toen Milosevic' politieke ster in de jaren tachtig eenmaal rees, distantieerde Mira zich voorgoed van haar familie. Markovic: 'Het was alsof wij werden gestraft voor wat we haar tijdens haar jeugd hadden onthouden: geborgenheid en liefde.' De laatste keer dat Markovic Mira ontmoette was in 1992, bij de begrafenis van hun beider vader Moma. Het waren de hoogtijdagen van het echtpaar-Milosevic; de Joegoslavische oorlogen waren net begonnen. 'Vader wilde per se niet dat Mira en Slobodan naar zijn begrafenis kwamen, want hij was fel gekant tegen het beleid van zijn schoonzoon Slobodan.'

Toch kwam het echtpaar. 'Mira was elegant gekleed', zegt Markovic. 'Ze droeg slangenlederen schoenen, in een tijd dat er geen brood te krijgen was.' In de daarop volgende jaren groeide Mira uit tot een gehate figuur. De populaire Servische band Riblja Corba (Vissoep) maakte een parodisch lied, Baba Jula (Opoe Jula), verwijzend naar Mira's politieke partij JUL, een netwerk van zakelijke tycoons. In de nadagen van Milosevic' macht, zomer 2000, werd in een park in Belgrado tijdens zijn dagelijkse rondje joggen Ivan Stambolic, voormalig president van Servië, ontvoerd. Stambolic, de oude mentor van Milosevic die later door zijn pupil politiek werd verraden, maakte in die dagen een come back. Hij ambieerde het presidentschap en was daarmee een rivaal van Milosevic.

Na de ontvoering werd er jaren niets meer van Stambolic vernomen, tot na de moord op Djindjic werd ontdekt dat hij was vermoord en was begraven op een berghelling. 'Ik ben er van overtuigd dat Mira en Slobodan achter de ontvoering zitten', zegt Markovic. 'Zij zijn het die de opdracht hebben gegeven.'

In maart 2003 werd op klaarlichte dag premier Zoran Djindjic vermoord. Djindjic was de man die Milosevic uitleverde aan het tribunaal in Den Haag. Markovic: 'Amper een maand vóór de moord was Mira plots uit Servië vertrokken. Dat was zeker geen toeval.'

De moord op Djindjic werd volgens Markovic geïnitieerd door kopstukken uit het Milosevic-regime. 'De gebruikte methoden wijzen erop dat het uit hun hoek kwam.'

Als Mira er vandaag, op de begrafenis, niet bij is, verbaast dat Markovic allerminst. 'Ze heeft alle reden om bang te zijn.'

    • Tijn Sadée