Rotterdamse allochtonen stemden vooral op de vele 'eigen' kandidaten

De PvdA in Rotterdam dankt haar overwinning bij de verkiezingen aan allochtonen, maar wil daar niet te veel aan herinnerd worden. 'Rotterdammers willen die polarisatie niet meer.'

'O ja, zijn het er acht? Dat wist ik niet, ik kijk niet op die manier.' Peter van Heemst, fractievoorzitter van de Rotterdamse PvdA, wist niet dat acht van de achttien leden van de kersverse PvdA-fractie als 'allochtoon' bestempeld kunnen worden. Dat de verslaggever dat niet gelooft is jammer, maar het is toch echt zo. 'Voor mij zijn het allemaal Rotterdammers. Wij hebben een oer-Rotterdamse lijst.'

De Rotterdamse PvdA heeft een imagoprobleem. Dat lijkt vreemd, na de riante overwinning van 7 maart. De PvdA herstelde zich glorieus van de Fortuyn-klap uit 2002 en haalde 37,4 procent van de stemmen binnen, goed voor 18 van de 45 raadszetels. Aartsvijand Leefbaar Rotterdam moet het doen met 14 zetels. Ook een mooi resultaat, maar Leefbaar beschouwt zichzelf als verliezer en de PvdA als winnaar.

Meteen na de overwinningsroes ziet de winnaar zich echter in de verdediging gedrukt. De PvdA dankt haar overwinning aan nieuwe, allochtone kiezers en dat wordt tegen de partij gebruikt. Meer dan tachtig procent van hen stemde op de PvdA, in zeer hoge mate op kandidaten van hun eigen etniciteit, constateert het lokale Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) in een analyse van de gemeenteraadsverkiezingen. Het COS baseert deze conclusie op de sterke samenhang tussen het aantal stemgerechtigde allochtonen in een buurt en het aantal stemmen op allochtone kandidaten in die buurt.

PvdA en Leefbaar Rotterdam twisten, met behulp van aannames en berekeningen, over het aantal raadszetels dat de PvdA te danken heeft aan allochtone kiezers. Volgens de PvdA gaat het om zeven à acht van de achttien zetels, volgens Leefbaar om twaalf à dertien. Het COS kiest voor een middenweg: tien zetels. Leefbaar suggereert oneigenlijke stemmenwerving in moskeeën en koffiehuizen - Van Heemst: 'Ik ben in niet één moskee geweest' - en spreekt gretig over de Partij van de Allochtonen. Met een half 'zwarte' PvdA-fractie en een volledig 'witte' Leefbaar-fractie dringt de etnische tweedeling van de stad door tot de politiek, zeggen pessimisten.

Onzin, zegt Zeki Baran, een van de dertien nieuwe PvdA-raadsleden. Baran is opbouwwerker in Rotterdam-Zuid, hij begeleidt probleemjongeren. Op zijn werkkamer in wijkgebouw Kamelia bestrijdt hij de pessimisten. 'Ik ben niet bang voor verdere polarisering. Ik ben raadslid voor alle Rotterdammers, ook voor de Leefbaar-stemmers.'

Denken zijn kiezers daar ook zo over? Baran kreeg 2.863 stemmen en steeg daardoor van de achttiende plaats op de kandidatenlijst naar de zevende plaats. Alle allochtone kandidaten sprongen dankzij voorkeurstemmen omhoog. De autochtone kandidaten, met veel ervaring als raadslid, duikelden juist naar beneden. Van de eerste tien raadsleden zijn er zeven allochtoon. Baran: 'Dat is geen bewijs dat de PvdA drijft op allochtone keizers. Mensen dachten: die Nederlandse kandidaten willen we ook hebben, maar die komen toch wel in de raad. Vergeet niet dat we ook tien autochtonen in de fractie hebben.'

Baran is niet verbaasd over zijn bijna 3.000 kiezers. Onder die kiezers is ook zijn broer, die vorige keer nog op Pim Fortuyn stemde. 'Ik heb een goed contact met circa driehonderd mensen, uit alle lagen van de maatschappij. Die hebben allemaal tien mensen overtuigd om op mij te stemmen.' Dat ze dat is gelukt is 'gewoon kicken', omdat je ziet 'dat die mensen vertrouwen in je hebben'. Baran heeft geen campagne voor zichzelf gevoerd, hij kreeg alleen 500 visitekaartjes van de partij, net als alle kandidaten. En er waren aparte flyers met alle Turkse en Marokkaanse kandidaten van de PvdA.

Natuurlijk stemmen Turkse Rotterdammers graag op een Turkse kandidaat, zegt voorman Van Heemst. Met het nieuwe raadslid Birsel Gülmüs zit hij in een café-restaurant aan het Zuidplein. 'Eerst kiezen ze voor de PvdA, dan zoeken ze naar de eerste Turkse naam op de lijst.' Gülmüs: 'Je spiegelt je altijd aan iemand, mensen zoeken rolmodellen uit de eigen gemeenschap.'

En ja, de PvdA heeft kiezers gewaarschuwd voor nog eens vier jaar LR, CDA en VVD. 'Veel allochtone kiezers die anders CDA of GroenLinks hadden gestemd, hebben door de nek-aan-nek race tussen ons en Leefbaar op ons gestemd. Dat is strategisch stemmen, dat gaat al honderd jaar zo in de politiek.' En die aparte flyers? 'We hadden ook een flyer met onze vier jonge kandidaten.'

Het onderwerp ligt gevoelig, blijkt uit de defensieve houding van Van Heemst. Waarom is hij niet gewoon trots op zijn acht allochtone raadsleden? Meer dan andere partijen weerspiegelt de PvdA-fractie immers de Rotterdamse bevolking. De verdeling is voorbeeldig: drie raadsleden zijn Turks, drie zijn Marokkaans, twee zijn Surinaams. Van Heemst: 'Ik ben trots op de emancipatie van de allochtone kiezers - Gülmüs: ' Ze hebben de waarde van hun stem ontdekt' - maar ik wil me niet in een verkeerde tegenstelling laten plaatsen. Vanaf de eerste peiling die winst voor de PvdA voorspelde dankzij de allochtone kiezers is dit thema opgepakt door de media, en die nadruk is verkeerd.'

Als raadslid van de deelgemeente Charlois zette Gülmüs zich de laatste vier jaar in voor slachtoffers van huiselijk geweld, gediscrimineerde homo's en stadskinderen die de natuur moeten leren kennen. Ze kreeg bijna vierduizend stemmen en steeg van de zesde naar de vierde plaats. Gülmüs: 'Ik voel me een vertegenwoordiger van alle Rotterdammers, niet alleen van mijn achterban. En mijn achterban is echt niet alleen Turks.'

In zijn toespraak tot de net geïnstalleerde raadsleden verwees burgemeester Opstelten donderdag naar de dreigende polarisatie. 'Wij moeten niet praten in termen van tweedeling. Wij moeten ons geen verdeeldheid laten aanleunen. Een stad als Rotterdam is te groot, te divers en te complex voor zulke versimpelingen.'

Als het aan de PvdA ligt, zijn alle Rotterdammers kleurenblind. Gülmüs: 'De laatste jaren is het gevoel dat ik Rotterdammer ben, mij steeds meer afgenomen. Steeds krijg ik weer dat etiket allochtoon.' Van Heemst: 'Wanneer verlos je iemand van dat etiket? Soms speelt etniciteit een rol, dan moet je het benoemen, maar op een manier die behulpzaam is voor de stad.'

Onder meer met verwijzing naar de allochtone steun voor de PvdA weigert Leefbaar Rotterdam elke samenwerking. Elke maatregel zal worden gewogen op de schaal allochtoon-autochtoon. Dat belooft wat voor de komende vier jaar. Gülmüs: 'Ik denk dat het gehak van Leefbaar binnen een jaar is doodgebloed. Rotterdammers willen die polarisatie niet meer, ze zijn het zat. Ze willen gewoon hallo zeggen op straat, zonder naar de kleur te kijken.' Van Heemst: 'Mensen kijken reikhalzend uit naar weer een beetje normaal met elkaar omgaan.' Gülmüs: 'We willen allemaal hetzelfde. Veilige wijken, schone straten, goede scholen. Als we iedereen aan het werk krijgen, komt de rest vanzelf wel.'