Onder de lindeboom

Vandaag wordt Slobodan Milosevic begraven in zijn geboortestadje Pozarevac, dat lange tijd in de greep was van zijn zoon Marko.

De inwoners van het Servische stadje Pozarevac, Milosevic' geboorteplaats, hebben altijd heilig geloofd in de terugkeer van hun voormalige stadgenoot en president. In 2001 stuitte ik, als Balkan-correspondent, op dat onverzettelijke geloof. Op een dag toog ik naar Pozarevac voor een ontmoeting met de voorzitter van de lokale afdeling van de Socialistische Partij van Servië, Milosevic' partij. De president was net enige weken daarvoor afgevoerd naar de gevangenis in Scheveningen om terecht te staan voor het Joegoslavië-tribunaal.

De voorzitter had de secretaris en de woordvoerder meegenomen. Het drietal zat aan een lange, lege vergadertafel, onder een portret van hun leider, in verstelde colberts en met ernstige gezichten. Eén brok communistische onverzettelijkheid. Ze zongen een lofzang op Slobodan Milosevic, waren oprecht in hun liefde en bewondering voor hem.

Na een uur wilde ik het gesprek beëindigen, maar de voorzitter maande mij te blijven zitten. 'U komt toch uit Nederland', vroeg hij. Nederland, dat was Den Haag, dat was het Joegoslavië-tribunaal, dat was Slobodan Milosevic. Ik knikte. Daarop toverde de man een papiertje uit zijn borstzak en begon hij op gedragen toon voor te lezen: 'Dit is een boodschap voor onze president. Wij feliciteren hem met zijn standvastigheid voor het tribunaal. Hij geeft ons de kracht om door te vechten, zodat hij kan terugkeren naar zijn geboortestad.'

Vandaag wordt de wens van de voorzitter vervuld: Milosevic keert terug om in zijn geboortestad te worden begraven.

Pozarevac, slaperig provinciestadje met zo'n vijftigduizend inwoners. Slobodan Milosevic werd er op 20 augustus 1941 geboren. Zijn vrouw Mirjana kwam er een jaar later ter wereld, in een nabijgelegen veld. Ze trouwden en kregen twee kinderen, dochter Marija en zoon Marko.

Toen het gezin naar Belgrado verhuisde, bleef Marko achter. Hij liet een grote villa bouwen, van waaruit hij zijn criminele bende leidde. Ook bezat hij er een computerwinkel, een openluchtdisco, Madonna, en een pretpark, Bambiland.

Marko heerste over de stad. Als hij, een half-automatisch geweer in de handen, de klanten van een café met hun hoofd tussen hun knieën liet zitten, keek de politie de andere kant op. Als hij de hoofdredacteur van het plaatselijke radiostation een pistool tegen het hoofd zette, omdat deze verslag deed van de betogingen in Belgrado, was iedereen vol begrip.

Maar eigenlijk was iedereen bang. Dat gold ook voor de taxichauffeur, aan wie ik vroeg of hij mij langs Marko's bezittingen wilde rijden. Zijn handen begonnen te trillen en hij vloekte hartgrondig: 'Picku materina', wat zoveel betekent als je moeders kut.

'Bent u helemaal gek geworden? Weet u wel wie Marko Milosevic is? Mijn taxi uit!', hijgde hij. Pas toen mijn Servische assistent met een biljet van tien mark voor zijn ogen wapperde, sloeg de twijfel toe. 'En nog eens tien mark als we terug zijn', zei de assistent. De taxichauffeur griste het biljet uit zijn handen en gaf gas. Tien minuten later waren we terug - we waren nergens gestopt.

Pozarevac, slaperig provinciestadje met 50.000 hielenlikkers en angsthazen. Terwijl Milosevic niet eens goed voor zijn geboortestad zorgde, in tegenstelling tot andere dictators in de wereld. Ook ten tijde van Milosevic' heerschappij ontbrak het Pozarevac aan veel, net als elders in Servië. Toch bleven ze hem trouw (vandaag de dag heeft zijn Socialistische Partij de meerderheid in de gemeenteraad), uit misplaatste loyaliteit en angst. Terwijl in Belgrado tweehonderdduizend Serviërs de straat op gingen om het aftreden van de 'Beul van de Balkan' te eisen, gingen de inwoners van Pozarevac naar bed om de volgende dag in een veranderd land wakker te worden.

Nu is hij terug. Ligt hij in de tuin van zijn oude woonhuis, onder de lindeboom. Geen staatsbegrafenis, geen militair ceremonieel. Zijn lijk wordt niet, zoals dat van zijn voorganger Tito, ten afscheid in een trein door het oude Joegoslavië gereden. De plantsoenendienst van Pozarevac heeft de afgelopen dagen de straten geveegd en de parkjes aangeharkt.

Yaël Vinckx