Nederlandse hulp bij arrestaties in Afghanistan

Door optreden van Nederlandse special forces in Zuid-Afghanistan zijn ten minste tweemaal Talibaan- of Al-Qaedastrijders in Amerikaanse detentie terechtgekomen.

Tot nu toe had het ministerie van Defensie alleen bekendgemaakt dat twee Afghanen die bij een schietincident met Nederlanders gewond waren geraakt, zich in Amerikaanse hechtenis bevinden. Het lot van de gevangenen is niet duidelijk. De Tweede Kamer is over de arrestaties niet volledig geïnformeerd.

De Amerikaanse mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch stelt dat 'Nederlandse troepen hiermee het risico lopen dat ze handelen in strijd met de mensenrechten. We hebben Europese landen vaak met het vingertje zien wijzen. Dat ze intussen heimelijk hun medewerking aan deze praktijken verlenen, is zeer teleurstellend'', aldus S. Zia-Zarifi, directeur onderzoek van het bureau Azië van Human Rights Watch.

De betrokkenheid van de Nederlandse commando's bij arrestaties ligt gevoelig, omdat de regering verschillende keren bezwaar heeft aangetekend tegen schending van het internationale humanitaire recht door de VS in de oorlog tegen het terrorisme.

Minister Kamp (Defensie, VVD) meldde de Kamer in januari dat Nederlandse commando's betrokken waren geraakt bij een ,,schietincident''. Daarbij werd één Afghaan gedood en raakten twee gewond. Na Kamervragen van GroenLinks gaf Defensie toe dat de twee door de VS gevangen zijn genomen. Uit onderzoek van deze krant blijkt echter dat bij het schietincident nog vier andere Afghanen betrokken waren. Zij hebben zich aan de Nederlanders overgegeven, waarna ze in Amerikaanse hechtenis zijn beland.

Na het schietincident in januari is er begin februari nóg een incident geweest in Zuid-Afghanistan, meldde Kamp afgelopen woensdag aan de Kamer tijdens een vertrouwelijke briefing. Meer details wilde hij toen niet geven. Maar Defensiebronnen bevestigen dat het om een groepje Talibaan- of Al-Qaedastrijders ging, dat via de Nederlandse commando's in Amerikaanse handen is terechtgekomen.

Rond de Kerst is er bovendien door Nederlanders een groepje drugssmokkelaars aangehouden. De Afghaanse politie heeft zich over hen ontfermd. Defensie wil wegens 'het speciale karakter van de missie'' niet op vragen ingaan.

De 165 Nederlandse commando's zijn sinds april 2005 in Afghanistan actief in het kader van de Amerikaanse Operatie Enduring Freedom. Hun geheime missie loopt volgende maand af. Bij het debat over de missie zei het kabinet dat er 'goede afspraken met de bondgenoten waren gemaakt'' over eventuele gevangenen. Details daarover wilde de regering niet geven.

Ambtenaren van zowel de Directie Juridische Zaken als de Directie Algemene Beleidszaken van Defensie hebben Kamp gewezen op de risico's van dit soort gebeurtenissen. Als verdachten, door Nederlandse inzet, in Amerikaanse handen komen, bestaat het risico dat deze niet conform de internationaal geldende regels worden behandeld, aldus de ambtenaren.

Personen die in Afghanistan gevangen worden genomen, komen terecht in het omstreden Amerikaanse detentiesysteem voor Talibaan- of Al-Qaedastrijders. Daardoor hebben ze geen toegang tot het Amerikaanse rechtssysteem. Ze hebben evenmin de status van krijgsgevangene: de Geneefse conventies zijn daardoor op hen niet van toepassing.

Commando's:pagina 3